Nadbudowa matrycy mitów i ich transformacje na przykładzie najnowszej twórczości chorwackich, czarnogórskich i kosowskich dramatopisarzy oraz realizatorów scenicznych


Abstrakt

Mity stale ewoluują i podlegają transferowi, w ten sposób przekraczają linię podziału między epokami, obszarami geokulturowymi i gatunkami sztuki. Ten dynamiczny system symboli, archetypów, obrazów i schematów został zintegrowany przez kulturę i stymuluje twórczość artystyczną w XXI wieku. Ma to miejsce także w przypadku dramatopisarzy i realizatorów scenicznych aktywnych w krajach byłej Jugosławii. Na uwagę zasługują przykłady szczególnego przetworzenia mitów autorstwa Ivany Sajko (Chorwacja), Ljubomira Ðurkovicia (Czarnogóra) i Jetona Neziraja (Kosowo). W wyniku strategii takich jak m.in. prefiguracja, transpozycja i reinterpretacja dochodzi do konfrontacji treści antycznych i nowoczesnych oraz do wytworzenia się nowej jakości. Spektakle teatralne, które powstają na podstawie tych tekstów są kolejnym przykładem transferu i transformacji w zależności od okoliczności performatywnej ekspozycji. Ponadto, realizacje te mają charakter transgresyjny i wymiar transkulturowy.


Słowa kluczowe

dramatopisarstwo, teatr, transfer, transgresja, region postjugosłowiański

Abrasowicz Gabriela, Dramat ciała, ciało w dramacie. Twórczość serbskich i chorwackich dramatopisarek w latach 1990-2010, Atut, Wrocław 2016.

Borowski Mateusz, Sugiera Małgorzata, Transfer kulturowy czy kulturowa mobilność: rekonesans teoretyczny, w: TEATR – LITERATURA – MEDIA. O polsko-niemieckich oddziaływaniach w sferze kultury po 1989 roku, red. Małgorzata Leyko, Artur Pełka, Primum Verbum, Łódź 2013.

Budzowska Małgorzata, Sceniczne metamorfozy mitu. Teatr polski XXI wieku w perspektywie kulturowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2018.

Čale Feldman Lada, Monolozi za žene koje ponekad govore, w: Ivana Sajko, Žena-bomba, Meandar, Zagreb 2004.

Dedić Nikola, Jugoslavija u post-jugoslovenskim umetničkim praksama, „Sarajevske sveske” 2017, nr 51, http://sveske.ba/en/content/jugoslavija-u-post-jugoslovenskim-umetnickim-praksama, (30.03.2018).

Đurković Ljubomir, Grci, Žuta kornjača, Podgorica 2015.

Genette Gerard, Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, przeł. Tomasz Stróżyński i Aleksander Milecki, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2014.

Ewertowski Tomasz, Mitologiczny patchwork – strategie współczesne i romantyczne, w: Fantastyczność i cudowność: "homo mythicus" – mityczne wzorce tożsamości, red. Halina Kubicka, Grzegorz Trębicki, Bogdan Trocha, Uniwersytet Zielonogórski. Pracownia Mitopoetyki i Filozofii Literatury, Fabryka Reklamy Ibi, Zielona Góra 2014.

Głowiński Michał, Mity przebrane. Dionizos, Narcyz, Prometeusz, Marchołt, labirynt, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1994.

Ivana Sajko, Arhetip: Medeja – monolog za ženu koja ponekad govori, w: Žena-bomba, Meandar, Zagreb 2004.

Jabłkowska Joanna, Transfer kulturowy czy po prostu kontakty?, w: TEATR – LITERATURA – MEDIA. O polsko-niemieckich oddziaływaniach w sferze kultury po 1989 roku, red. Małgorzata Leyko, Artur Pełka, Primum Verbum, Łódź 2013.

Kozera Dominika, Mity odkryte na nowo – współczesny przekład mitów na przykładzie twórczości Olgi Tokarczuk i Margaret Atwood, w: Trwała obecność mitu w literaturze i kulturze, red. Marzena Karwowska, Mateusz Grabowski, Kamila Żukowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.

Kozielecki Józef, Transgresja i kultura, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2002.

Mizerkiewicz Tomasz, Mitologizacje: o związkach intertekstualnych z mitologią w powieści polskiej po 1956 roku, „Pamiętnik Literacki”, 2000, XCI, z. 4 PL ISSN 0031-0514.

Mizerkiewicz Tomasz, Stylizacje mityczne ze prozie polskiej po roku 1968, Poznańskie Studia Polonistyczne, Poznań 2001.

Neziraj Jeton, Aeneas Wounded, utwór został udostępniony przez autora w wersji elektronicznej.

Neziraj Jeton, Bordel Ballkan, utwór został udostępniony przez autora w wersji elektronicznej.

Rewers Ewa, Transkulturowość czy glokalność? Dwa dyskursy o kondycji ponowoczesnej, „ER(R)GO. Teoria – Literatura – Kultura” 2003, nr 1 (6).

Sabljić Jakov, Ponovno napisani klasici, w: Ljubomir Đurković, Grci, Žuta kornjača, Podgorica 2015.

Sajko Ivana, Europa – monolog za majku Courage i njezinu djecu, w: Žena-bomba, Meandar, Zagreb 2004.

Sajko Ivana, Uličari: City tour Orfeja i Euridike, “Kolo: časopis Matice hrvatske”, 2003, 4.

Sołtysik-Matłosz Kamila, Postać Tejrezjasza w tradycji i literaturze antycznej, „Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae”, 2012, XXII, 1.

Szabelska Anna, Claude Lévi-Strauss i strukturalna analiza mitu a przyczynek do badań kognitywnych, „Via Mentis”, 2012, 1.

Szastyńska-Siemion Alicja, Obrazy męskości i kobiecości w Medei Eurypidesa, w: Studia interdyscyplinarne, red. Alicja Kuczyńska, Elżbieta Katarzyna Dzikowska, Acta Universitatis Wratislaviensis, Wrocław 2004.

Visković Velimir, Izazovi pred mladom hrvatskom dramom, w: Krležini dani u Osijeku 1995, I. knjiga, Zavod za povijest hrvatske književnosti, kazališta i glazbe HAZU: Odsjek za povijest hrvatskoga kazališta HAZU, Osijek – Zagreb, 1996.

Wachowski Jacek, Dramat-mit-tradycja: O transtekstualności w polskiej dramaturgii współczesnej, Acarus, Poznań 1993.

Walińska Marzena, Mitologia w staropolskich cyklach sielankowych, Gnome, Katowice, 2003.

Wolny-Hamkało Agnieszka, Transgresje, dygresje, wstęp, w: Transgresje. Antologia, red. Agnieszka Wolny-Hamkało, Towarzystwo Aktywnej Komunikacji, Wrocław 2014.

Zlatar Andrea, Antičke teme u mladoj hrvatskoj drami, w: Krležini dani u Osijeku 1995, I. knjiga, Zavod za povijest hrvatske književnosti, kazališta i glazbe HAZU: Odsjek za povijest hrvatskoga kazališta HAZU, Osijek – Zagreb, 1996.


Opublikowane : 2019-12-16


Abrasowicz, G. (2019). Nadbudowa matrycy mitów i ich transformacje na przykładzie najnowszej twórczości chorwackich, czarnogórskich i kosowskich dramatopisarzy oraz realizatorów scenicznych. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, (39), 39-58. https://doi.org/10.31261/errgo.7637

Gabriela Dorota Abrasowicz  abrasowicz.gabriela@gmail.com
Uniwersytet Śląski w Katowicach  Polska
https://orcid.org/0000-0002-2977-4822


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).