Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura; teoria literatury, teoria kultury, filozofia, humanistyka

Nagi język

Elfriede Jelinek w polskim teatrze w kontekście koncepcji transferu kultury

Aneta Głowacka
https://orcid.org/0000-0003-4622-6315

Abstrakt

Elfriede Jelinek jest obecnie jednym z częściej wystawianych w Polsce niemieckojęzycznych autorów, chociaż twórcy teatralni dość długo przekonywali się do tej dramaturgii. Celem artykułu jest przyjrzenie się procesowi przyswajania twórczości Jelinek przez polski teatr, przy wykorzystaniu poręcznej w tym przypadku koncepcji transferów kultury. Omawiając krętą drogę austriackiej pisarki na krajowe sceny, wskazuję pośredników (tłumaczy, reżyserów), którzy w pewnym sensie stali się jej ambasadorami w Polsce, a także omawiam warunki sprzyjające procesom adaptacyjnym. Nie bez znaczenia są przemiany estetyczne w polskim teatrze, w ostatnim dwudziestoleciu stymulowane z Zachodu, które dały narzędzia polskim artystom do zmierzenia się z tą niełatwą, eksperymentalną i bardzo sensualną dramaturgią.  


Słowa kluczowe

Elfriede Jelinek; teatr polski; Maja Kleczewska; transfer kulturowy

Bikont, Karolina, Pułapki translatorskie. Kilka spostrzeżeń tłumaczki Elfriede Jelinek. „O Zwierzętach” i „Chór sportowy”, w: Mówię i mówię”. Teatralne maski Elfriede Jelinek

Carp, Stefanie, Laudatio auf Elfriede Jelinek, “Theater der Zeit” 2003, nr 2, s. 6.

Duniec, Krystyna, Krakowska, Joanna, Soc, sex i historia, Warszawa 2014.

Espagne, Michel, Werner, Michael, Deutsch-französicherKulturansfer im. 18. und 19. Jahrhundert. Zu einem neuen interdisziplinären Forschungsprogramm des C.N.R.S., “Francia” 1985, nr 13.

Głowacka, Malwina, [nota o spektaklu] Clara S, „Teatr” 1997, nr 12.

Górny, Justyna, Twórczość i biografia Elfriede Jelinek w gazetach i czasopismach polskich. w: „Mówię i mówię”. Teatralne maski Elfriede Jelinek, red. Monika Szczepaniak, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2008.

Guderian-Czaplińska, Ewa, Stanąć obok postaci, „Teatr” 2007, nr 3, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/50121.html.

Hans-Thies, Lehmann, Teatr postdramatyczny, przeł. Dorota Sajewska, Małgorzata Sugiera, Księgarnia Akademicka, Kraków 2004.

Kaźmierska, Marta, Amatorzy „Amatorek” przyjeżdżajcie do Poznania, „Gazeta Wyborcza - Warszawa” 2007, nr 9 z dn. 11.01.2007.

kid, Polska prapremiera w Zielonej Górze, „Gazeta Lubuska” 1997, nr 223 z dn. 24.09.1997, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/171252.html.

Kireńczuk, Tomasz, Miłość w dobie (Re)produkcji, „Didaskalia” 2007, nr 2, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/50394.html?josso_assertion_id=6BDAC92257FF4FFB.

Kowalczyk, Janusz R., Dusza sześciu Walkirii, „Rzeczpospolita” 2004, nr 237, <http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/4977.html .

Kyzioł, Aneta, Piwnice i szpitale, „Polityka” 2013, nr 15, <https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/teatr/1540049,1,recenzja-spektaklu-podroz-zimowa-rez-maja-kleczewska.read.

Łubecka, Michalina, Niemcy o terrorystach w Aneksie Festiwalu Prapremier, „Gazeta Wyborcza – Bydgoszcz”, nr 248 z dn. 23.10.2007, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/45986.html.

Monolog, dialog, transfer. Relacje kultury polskiej i niemieckiej w XIX i XX wieku, red. Mirosława Zielińska, Marek Zybura, GAJT Wydawnictwo 1991 s.c., Wrocław 2013.

Mrozek, Witold, Kleczewska w piwnicy Josepha Fritzla, „Gazeta Wyborcza” z dn. 28.03.2013, http://wyborcza.pl/1,76842,13642081,_Podroz_zimowa___Kleczewska_w_piwnicy_Josefa_Fritzla.html .

Muskała, Monika, Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia, Ha!Art, Kraków 2016.

Obrębowska-Piasecka, Ewa, Egzaltowana retoryka, „Gazeta Wielkopolska” 1997, nr 294 z dn. 18.12.1997, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/171257.html.

Pawłowski, Roman, Jelinek i teatr, „Gazeta Wyborcza” [online] z dn. 7.10.2004 http://wyborcza.pl/1,75410,2327609.html.

Pick, Dominik, Czym jest transfer kultury? Transfer kultury a metoda porównawcza. Możliwości zastosowania transfertsculturels na gruncie polskim, w: Monolog, dialog, transfer. Relacje kultury polskiej i niemieckiej w XIX i XX wieku, red. Mirosława Zielińska, Marek Zybura, GAJT Wydawnictwo 1991 s.c., Wrocław 2013.

Piekarska, Danuta, Puste lustro, „Gazeta Lubuska” 1997, nr 232, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/171256.html.

Prykowska-Michalak, Karolina, Kurtyna w górę! Relacje miedzy teatrem polskim a teatrem niemieckim po 1989 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2012.

Sieradzki, Jacek,Woda Babel, „Odra” 2010, nr 10, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/103783.html.

Stemann, Nicolas, Das ist mir sowas von egal! Wie kann man machen sollen, was man will? – Über die Paradoxie, Elfriede Jelineks Texte zu inszenieren, w: Stets das Ihre. Theater der Zeit, red. B. Landes, Arbeitsbuch 2006.

Stojan, Walter Maria, „Kalanie gniazda” – austriacki los, przeł. z języka niemieckiego Anna Stępniak, w: „Mówię i mówię”. Teatralne maski Elfriede Jelinek, red. Monika Szczepaniak, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2008.

Szczepaniak, Jacek, „W zasadzie jestem nieprzetłumaczalna. O problemach z przekładem tekstów dramatycznych Elfriede Jelinek na język polski, w: „Mówię i mówię”. Teatralne maski Elfriede Jelinek, red. Monika Szczepaniak, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2008.

Szczepaniak, Monika, Dramaturgia znikania. Śmierć autora – niech żyje autorka! w: Elfriede Jelinek, Podróż zimowa, Babel, przeł. Karolina Bikont, Warszawa 2013.

Urbaniak, Mike, Zapraszamy do piwnicy, www.panodkultury.wordpress.com z dn. 28.03.2013, http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/159363.html.

Wakar, Jacek, Świętość, ekstaza i brud, „Dziennik Gazeta Prawna” – dodatek Kultura” nr 74 z dn. 16.04.2010,http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/92229.html .

Wąsik, Monika, Święte krowy i uchodźcy. Na marginesie „Podopiecznych” Elfriede Jelinek, „Dialog” 2015, nr 4.

Bitwa o literaturę. Noblista nie do wytrzymania. Spotkanie z Mają Kleczewską i Łukaszem Chotkowskim w Teatrze Starym w Lublinie, prowadzenie Łukasz Drewniak., zapis z dn. 26 września 2017, godz. 18.00, http://video.teatrstary.eu/video/bitwa-o-literature-noblistka-nie-do-wytrzymania/.

Program do spektaklu Wściekłość w reż. Mai Kleczewskiej, Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera, Warszawa 2016.


Opublikowane : 2019-12-16


Głowacka, A. (2019). Nagi język. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, (39), 137-`157. https://doi.org/10.31261/errgo.7652

Aneta Głowacka  a-glowacka@o2.pl
Uniwersytet Śląski w Katowicach  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4622-6315




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).