Rewiwalizm kultury i folkloryzm

Widowiska obrzędowe w czasach współczesnych

Dorota Fox
https://orcid.org/0000-0002-6766-4165

Abstrakt

Wzrost zainteresowania tradycją i pamięcią, także mocno odczuwalna potrzeba „zakorzenienia” się w środowisku, przejawia się obecnie między innymi w rozkwicie rozmaitych widowisk opartych na folklorze, wyrastających z dawnej tradycji ludowej, w różny sposób ją eksplorujących. Widowiska tego typu były i są nadal domeną teatrów amatorskich, działających w środowisku wiejskim, poza głównym nurtem życia teatralnego, co tłumaczy niewielkie nimi zainteresowanie badaczy, zarówno teatrologów jak i etnografów. Zmiana takiego nastawienia wymaga podjęcia gruntownych badań terenowych, by opisać fenomen amatorskich teatrów obrzędowych i ich kondycje w czasach współczesnych w najodpowiedniejszym dla nich kontekście: olkloryzmu, postfolkloryzmu. oraz rewiwalizmu. Zawarte w artykule rozważania  są zatem wstępem do tego typu badań i sprawdzeniem możliwości wykorzystania w nich koncepcji transferu kulturowego. Wydaje się bowiem interesujące prześledzenie dróg transmisji treści ludowej kultury tradycyjnej - folkloru, do jakiej dochodziło i nadal dochodzi za pośrednictwem teatrów obrzędowych, w sieci uwarunkowań, jakim podlegają, działając w ciągle zmieniającej się pod wpływem mediów rzeczywistości kulturowej oraz wstępne rozpoznanie celów, jakie stawiają sobie inicjatorzy i sprawcy tego transferu.


Słowa kluczowe

Teatr amatorski, regionalizm, Jędrzej Cierniak, kultura ludowa, teatr obrzędowy

Bartmiński, Jerzy, Kazimierz broni się przed folkloryzmem, „Region Lubelski” 1987 nr 2-4

Bogocki, Marcin, Czy historia może być atrakcyjna? Czyli o przeszłości i jej „żywych” przejawach w początkach XXI wieku, w: Zeszyty Dziedzictwa Kulturowego”, t.1, red. K. Łopatecki i W. Walczak, Zakład Historii Nowożytnej, Instytut Historii UwB, Ośrodek Badań Europy Środkowo-Wschodniej, Białystok 2007

Burszta, Józef, Czy jest kultura ludowa? „Tygodnik Kulturalny” w VII 1979 roku, przedruk: Od etnografii wsi do antropologii współczesności, red. Wojciech Dohnal, Komitet Nauk Etnologicznych PAN, Instytut Oskara Kolberga, Poznań 2014

Burszta, Józef, Współczesny folklor widowiskowy. Zarys postaci zjawiska, „Lud”, t.56, 1972

Burszta, Wojciech, Kultura-ludowość - postfolkloryzm, w: tegoż Wymiary antropologicznego poznania kultury, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1992

Burszta, Wojciech, Od folkloru lokalnego do postfolkloryzmu narodowego, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 1989, t.43, nr 3

Burzyńska, Anna, Róża, Tradycja, genetyka, remiks, w: Re//mix. Performans i dokumentacja, red. Tomasz Plata i Dorota Sajewska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2014

Cierniak, Jędrzej, Nasz cel i drogi „Teatr Ludowy” 1934, nr 12

Czyżewska-Poncyliusz, Weronika, Z wysp alternatywnych na kontynent prowincji. Nowe ścieżki kultury w Polsce po 1989 roku, w: Miejsca nieoczywiste. Literacka, artystyczna, społeczno-kulturowa perspektywa lokalności i prowincji, red. Joanna Pietrzak-Thébault, Wydawnictwo Naukowe UKS, Warszawa 2018

Dąbrowska, Elżbieta, Teatr, którego nie znamy. Rzecz o śląskich inscenizacjach obrzędowych, Instytut Śląski, Opole 1989

Dziadowiec, Joanna ,Festum Folkloricum. Performatywność folkloru w kulturze współczesnej. Rzecz o międzykulturowych festiwalach folklorystycznych, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2016

Gańczarczyk, Iga, Od rekonstrukcji do mistyfikacji i z powrotem, „Didaskalia” 2012, nr `109-110

Grad, Jerzy, Współczesny sens regionalizmu. Sensus Historie sensushistoriae.epigram.eu/index.php/czasopismo/article/.../

http://gokis-wisniowa.pl/malopolski-festiwal-teatrow-wiejskich

http://mcksokol.pl/studium-folklorystyczne

http://mok.dynow.pl/aktualnosc/442/pogorzanskie-wesele.html

Burszta, Józef, Folkloryzm w Polsce, w: Folklor w życiu współczesnym: materiały z Ogólnopolskiej Sesji Naukowej w Poznaniu 1969, Wielkopolskie Towarzystwo Kulturalne, Poznań 1970

Klekot, Ewa, Samofolkloryzacja. Współczesna kultura ludowa z perspektywy krytyki postkolonialnej, „Kultura Współczesna” 2014, nr 1

Kornaś, Tadeusz, Apologie. Szkice o teatrze i religii, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017

Kuligowski, Wojciech, O historii, literaturze i teraźniejszości oraz innych formach zapominania, „Konteksty” 2003, nr 3-4

Levi-Staruss, Claud, Myśl nieoswojona, przeł. A. Zajączkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1969

Leyko, Małgorzata, Teatralizacja historii lokalnych w formacie R/W, w: Teatr historii lokalnych w Europie Środkowej, red. D. Fox, A. Głowacka, E. Wąchocka, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2015

Ludowa sztuka kolażu na przykładzie teatru obrzędowego, „Literatura Ludowa” 1997, nr 1

Markocka, Magdalena Regionalizm w Polsce - tradycja i współczesność (Wybrane zagadnienia), „Seminare. Poszukiwania naukowe”, 2014, t. 35, nr 3. http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-130bd223-93d9-43c4-be54-50cadd1f3132

Pick, Dominik, Czym jest transfer kultury? Transfer kultury a metoda porównawcza. Możliwości zastosowania transferts culturels na gruncie polskim, w: Monolog, dialog, transfer. Relacje kultury polskiej i niemieckiej w XIX i XX wieku, red. Mirosława Zielińska, Zybura, Marek, GAJT Wydawnictwo 1991 s. c., Wrocław 2013

Prykowska-Michalak, Karolina, Metody badań teatru opolskiego i niemieckiego ostatniego dwudziestolecia. W: Teatr jako miejsce spotkania. Dramaty niemieckojęzyczne i polsko-niemiecki transfer kulturowy, red. A.K. Damięcka-Wójcik, J. Górny, A. Jezierska-Wiśniewska, Instytut Germanistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017

Ratajczakowa, Dobrochna, Gry z historią i tradycją , w: tejże, Galeria gatunków widowiskowych, teatralnych i dramatycznych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2015

Schechner, Richard, Performatyka: Wstęp, przeł. Tomasz Kubikowski, Wydawnictwo Instytutu im. Jerzego Grotowskiego, Wrocław 2006

Sobczyk, Urszula, Dzieje pojęcia „folklor” w polskim dyskursie humanistycznym, „Ogrody Nauk i Sztuk” 2014 (4), Poznań

Śliwonik, Lech Dahling, Piotr, Teatr ocalany. O wiejskim ruchu teatralnym - szkice, zapisy, obrazy. Publikacja jubileuszowa z okazji XXX Sejmiku Teatrów Wsi polskiej, Warszawa -Tarnogród 2013

Śliwonik, Lech, To nie jest skansen, „Scena” 2002, nr 5

Świątkowska, Wanda, Re-enectment , http://encyklopediateatru.pl/hasla/352/re-enactment

Traba, Robert, Historia-przestrzeń dialogu, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2006

Waliński, Michał, Folklor i folklorystyka . Kilka uwag wstępnych, w: Teoria kultury Folklor a kultura, red.M. Waliński, Wydawnictwo UŚ, Katowice 1978

Węglarz, Stanisław, Chłopi jako „obcy”. Prolegomena, w: Pożegnanie paradygmatu? Etnologia wobec współczesności, red. W. Burszta, J. Damrosz, Instytut Kultury, Warszawa 1994

Wężowicz - Ziółkowska, Dobrosława, Replikacja i innowacja. W poszukiwaniu teorii (nie) zmienności kulturowej, w:Badanie kultury. Ludzie, projekty, realizacje, red. A.Gomóła, M. Pacukiewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 2016

Zespoły ludowe. Raport z badań, Fundacja Ważka 2015, dostępny na stronie http://fundacjawazka.org/wydawnictwa/51


Opublikowane : 2019-12-16


Fox, D. (2019). Rewiwalizm kultury i folkloryzm. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, (39), 159-177. https://doi.org/10.31261/errgo.7719

Dorota Fox  dorfox7@wp.pl
Uniwersytet Śląski w Katowicach  Polska
https://orcid.org/0000-0002-6766-4165


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).