Fotografia – obraz – tekst. Wizualno-językowe formy obrazowania katastrofy czarnobylskiej

(Artykuł w języku polskim)


Abstrakt

Artykuł dotyczy wizualno-narracyjnych sposobów reprezentacji katastrofy czarnobylskiej. Analizie poddano dwa teksty kultury: album fotograficzny Czarnobyl. Spowiedź reportera Igora Kostina oraz komiks Czarnobyl. Strefa Natashy Bustos i Francesco Sancheza. Łączy je nie tylko tematyka, ale również połączenie kodu wizualnego i językowego. Jak wynika z przeprowadzonej analizy, dla artykulacji tego doświadczenia jednokodowy przekaz okazuje się niewystarczający. Intermedialność stanowi sposób na oddanie traumatycznego doświadczenia postkatastroficznego.


Słowa kluczowe

Czarnobyl; fotografia; komiks; reportaż; reprezentacja

Aleksijewicz, Swietłana. Czarnobylska modlitwa. Kroniki przyszłości, przeł. Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2012.

Barcz, Anna. “Przedmioty ekozagłady. Spekulatywna teoria hiperobiektów Timothy’ego Mortona i jej (możliwe) ślady w literaturze”. Teksty Drugie, nr 2, 2018, 75–87.

Barthes, Roland. Światło obrazu. Uwagi o fotografii, przeł. Jacek Trznadel. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1996.

Brown, Kate. Czarnobyl. Instrukcje przetrwania, przeł. Tomasz Gałązka. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2019.

Brylska, Aleksandra. “Fotosynteza pamięci. Roślinna pamięć o katastrofie”. Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej, nr 22, 2018, 356–373.

Brylska, Aleksandra. Katastrofa, której (nie) zobaczysz. O wizualności nuklearnego kresu. W: Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki, red. Iwona Boruszkowska, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, 138–145. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Bustos, Natalia, Francisco Sanchez. 2015. Czarnobyl. Strefa, przeł. Krzysztof Konopacki. Poznań: Centrala – Mądre Komiksy, 2015.

Cataluccio, Francesco. Czarnobyl, przeł. Paweł Bravo. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2013.

Czapiga, Małgorzata. Po-widoki pustki. O sposobach konceptualizownia pustki w kulturze współczesnej. Kraków: TAiWPN Universitas, 2017.

Czarnobyl. 2019. reż. John Reck, prod. Craig Mazin, scen. C. Mazin, Carolyn Strauss, Jane Featherstone, dyst. HBO, Wielka Brytania–Stany Zjednoczone.

Czarnobyl. Reaktor strachu. 2012. reż. Bradley Parker, scen. Oren Peli, Carey Van Dyke, Shane Van Dyke, dyst. Warner Bross, Forum Film, Stany Zjednoczone.

Janik, Gaweł. “Postkatastroficzne obrazy. Czarnobyl – Strefa jako komiks nuklearny”. W: Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki, red. Iwona Boruszkowska, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa. 152–158. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Hilbk, Merle. Czarnobyl Baby. Reportaże z pogranicza Ukrainy i Białorusi, przeł. Barbara Tarnas. Warszawa: Carta Blanca, 2011.

Higginbotham, Adam. O północy w Czarnobylu, przeł. Robert Filipowski. Kraków: Wydawnictwo SQN, 2019.

Hirsch, Marianne. “Żałoba i postpamięć”, przeł. Katarzyna Bojarska. W: Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia, red. Ewa Domańska, 247–280. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2010.

Hoffman, Marta. “W stronę Czarnobyla. Postpamięć siłą napędową dla medykalizacji czy odwrotnie?”. Politeja, nr 47, 2017, 187–199.

Hundorowa, Tamara. “Czarnobyl, nuklearna apokalipsa i postmodernizm”, przeł. Iwona Boruszkowska. Teksty Drugie, nr 6, 2014, 249–263.

Kostin, Igor. Czarnobyl. Spowiedź reportera, przeł. Wiktoria Melech. Poznań: Albatros, 2019.

Lichtblau, Krzysztof. “Komiks”. W: Interpretatywny słownik terminów kulturowych, red. Jerzy Madejski, Sławomir Iwasiów. 82–90. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, 2014.

Lichtblau, Krzysztof. “Komiks wobec katastrofy. “Czarnobyl – Strefa” Francisca Sancheza i Natachy Bustos”. W: Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki, red. Iwona Boruszkowska, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, 146–151. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Marder, Michel, Anaïs Tondeur. Chernobyl Herbarium. Fragments of an Exploded Consciousness. London: Open Humanity Press, 2016.

Moore, Kate. The Radium Girls. Mroczna historia promiennych kobiet Ameryki, przeł. Dorota Konowrocka-Sawa. Warszawa: Poradnia K, 2019.

Mycio, Mary. Piołunowy las. Historia Czarnobyla, przeł. Romuald Kirwiel. Poznań: The RK Publisher, 2006.

Pastuszko, Monika. “Napromieniowane zdjęcia Igora Kostina”. Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej, nr 3, 2013.

Plokhy, Serhij. Czarnobyl. Historia nuklearnej katastrofy, przeł. Marek Fedyszak. Kraków: Znak Horyzont, 2019.

Read, Piersa Paul. Czarnobyl. Zapis faktów, przeł. Jerzy Kubowski. Warszawa: Świat Książki, 1996.

Schuppli, Susan. “The Most Dangerous Film in the World”. W: Tickle Your Catastrophe! Imaginig Catastrophe in Art, Architecture and Philosophy. Studies in Performing Arts and Media, red. Federik Le Roy, Nele Wynants, Dominiek Hoens, Robrecht Vanderbeeken, 127–141. Ghent: Academia Press, 2011.

Shcherbak, Jurij. Chernobyl. A Documental Story, przeł. Ian Press. Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies, 1989.

Sekuła, Paweł. Likwidatorzy Czarnobyla. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2019.

Siwiński, Waldemar. Czernobyl. Od katastrofy do procesu. Warszawa: Iskry, 1989.

Sontag, Susan. O fotografii¸ przeł. Sławomir Magala. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1986.

Spiegelman, Art. Maus. Opowieść ocalałego, przeł. Piotr Bikont, tom I: Mój ojciec krwawi historią, tom II: I tu zaczęły się moje kłopoty. Kraków: Wydawnictwo Post, 2001.

S.T.A.L.K.E.R: Cień Czarnobyla (Ukraina 2007), S.T.A.L.K.E.R.: Czyste niebo (Ukraina 2008), S.T.A.L.K.E.R: Zew Prypeci (Ukraina 2009), prod. GSC Game World [gra komputerowa].

Żółkoś, Monika. “Czarnobylski ‘kres natury’. Reportaże Swietłany Aleksijewicz w świetle humanistyki nieantropocentrycznej”. W: Poetyki ekocydu. Historia, natura, konflikt, red. Aleksandra Ubertowska, Dobrosława Korczyńska-Partyka, Ewa Kuliś. 135–154. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2019.


Opublikowane : 2020-12-30


GiebaK. (2020). Fotografia – obraz – tekst. Wizualno-językowe formy obrazowania katastrofy czarnobylskiej. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, 2(41), 111-125. https://doi.org/10.31261/errgo.8014

Kamila Gieba  Kamila.gieba@gmail.com
Uniwersytet Zielonogórski  Polska




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).