Prawda a wiarygodność fotografii – epistemologiczne i etyczne aspekty rozumienia obrazów

(Artykuł w języku polskim)

Mariusz Wojewoda
https://orcid.org/0000-0003-0732-7500

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest analizie problemu prawdy i wiarygodności w kontekście komunikacji obrazami fotograficznymi w przestrzeni publicznej. Użytkowanie nowych mediów sprawia, że wszystkie aspekty komunikacji internetowej powinny być traktowane jako przekaz publiczny. W przekonaniu autora artykułu, zagadnienie prawdy w rozumieniu epistemologicznym (gdy chodzi o reguły postrzegania), oraz prawdy i wiarygodności w rozumieniu etycznym (mając na myśli postawę i ocenę fotografii), stanowi ważny element refleksji nad współczesną komunikacją wizualną. Artykuł napisany jest z perspektywy filozoficznej, autor artykułu preferuje metodę hermeneutyczną. W części analitycznej autor odwołuje się przede wszystkim do filozofa Hansa-Georga Gadamera oraz teoretyka kultury wizualnej Williama J. T. Mitchella.


Słowa kluczowe

prawda; wiarygodność; fotografia; obraz świata; William J.T. Mitchell; Hans-Georg Gadamer

Berkeley, George. “An Essay towards a New Theory of Vision. Theory of Vision Vindicated and Explained”, 147. W: The Works of George Berkeley, Bishop of Cloyne, red. A. A. Luce and T. E. Jessop. London–Edinburgh–Paris–Melbourne–Toronto–New York, 1948–1957.

Bennett, Bruce M., Donald D. Hoffmann, Chetan Prakash. Observer Mechanics. A Formal Theory of Perception. New York: Academic Press, 1989.

Boehm, Gottfried, William J. T. Mitchell. “Zwrot obrazowy a zwrot ikoniczny: dwa listy”, przeł. Kaja Gadowska. W: Fotospołeczeństwo. Antologia tekstów z socjologii wizualnej, red. Małgorzata Boguni-Borowska, Piotr Sztompka, 94–117. Kraków: Znak, 2012.

Christians, Clifford G. “Social Dialogue and Media Ethics”. Ethical Perspective, vol. 7, no. 2/3, 2000, 182–191.

Flausser, Vilém. Ku filozofii fotografii, przeł. Jacek Maniecki. Katowice: Akademia Sztuk Pięknych, 2004.

Flausser, Vilém. Kultura pisma. Z filozofii słowa i obrazu, przeł. Przemysław Wiatr. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2018.

Flausser, Vilém. The Suprising Phenomenon of Human Communication. [bmw] Metaflux Publishing, 2016.

Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, przeł. Bogdan Baran. Kraków: Wydawnictwo Inter esse, 1993.

Gadamer, Hans-Georg. Rozum, słowo, dzieje. Szkice wybrane, red. Krzysztof Michalski, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Krzysztof Michalski. Warszawa: PIW, 2000.

Grobler, Adam. “Prawda, jej namiastki i paradoksy z tym związane”. W: Przewodnik po epistemologii, red. Renata Ziemińska, 19–52. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.

Heidegger, Martin. “Czas światoobrazu”. W: Budować, myśleć, mieszkać. Eseje wybrane, red. Krzysztof Michalski, przeł. Krzysztof Wolicki. Warszawa: Czytelnik, 1977.

Hudzik, Jan P. Wykłady z filozofii mediów. Podstawy nauk o komunikowaniu. Warszawa: PWN, 2017.

Konopacka, Sylwia. “Wirtuozeria iluzji, czy wierne oddawanie walorów rzeczywistości – problematyka prawdy na przykładzie konkursu World Press Photo”. Kultura – Media – Teologia nr 5/2011, 46–59.

Króliczak, Grzegorz, Szymon Biduła. “Widzenie”, w: Przewodnik po kognitywistyce, red. Józef Bremer, 367–390. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2016.

Marinovich, Greg, João Silva. Bractwo Bang Bang, przeł. Wojciech Jagielski. Kraków: Wydawnictwo Sine Qua Non, 2012.

Mayer, Pedro. Prawda i rzeczywistość w fotografii, przeł. Jacek Mikołajczyk. Gliwice: Helion, 2006.

Moxley, Keith. “Studia wizualne a zwrot ikoniczny”, przeł. Marcin Korzewski. W: Fotospołeczeństwo. Antologia tekstów z socjologii wizualnej, red. Małgorzata Boguni-Borowska, Piotr Sztompka, 139–156. Kraków: Znak, 2012.

Mitchell, William J. T. Picture Theory. Chicago: Chicago University Press, 1994.

Michell, William J. T. “Showing Seeing: A Critique of Visual Culture”. W: Art History, Aesthetics, Visual Studies, red. Micheal Ann Holly, Keith Moxey, 231–250. New Haven–London: Sterling and Francine Clark Art Institute, Yale University Press, 2002.

Mitchell, Wiliam J. T. Czego chcą obrazy? Pragnienia przedstawień, życie i miłości obrazów, przeł. Łukasz Zaremba. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2015.

Ogonowska, Agnieszka. “Kultura, komunikacja i kompetencja wizualna w kontekście wybranych zagadnień współczesnej humanistyki”. W: Komunikologia. Teoria i praktyka komunikacji, red. Emanuel Kulczycki, Michał Wendland, 53–68. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii, 2012.

Osika, Grażyna. Tożsamość osobowa w epoce cyfrowych technologii komunikacyjnych. Kraków: Universitas, 2016.

Rouillé, Andre. Między dokumentem a sztuką współczesną, przeł. Oskar Hedemenn. Kraków: Universitas, 2007.

Sontag, Susan. O fotografii, przeł. Sławomir Magala. Kraków: Wydawnictwo Karakter, 2017.

Szymanek, Krzysztof. Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny. Warszawa: PWN, 2004.

Wiatr, Przemysław. W cieniu posthistorii. Wprowadzenie do filozofii Viléma Flusera. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2018.

Woleński, Jan. Epistemologia. Poznanie, prawda, wiedza, realizm. Warszawa: PWN, 2005.

Woleński, Jan. “Historia pojęcia prawdy”. W: Przewodnik po epistemologii, red. Renata Ziemińska, 53–86 Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.

Wolny-Zmorzyński, Kazimierz. Jaka informacja? Rzecz o percepcji fotografii dziennikarskiej. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2010.

Zawojski, Piotr. Elektroniczne obrazoświaty. Między sztuką a technologią. Kielce: Wydawnictwo Szumacher, 2000.

Zawojski, Piotr. Cyberkultura. Syntopia sztuki, nauki i technologii. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2018.


Opublikowane : 2020-12-30


WojewodaM. (2020). Prawda a wiarygodność fotografii – epistemologiczne i etyczne aspekty rozumienia obrazów. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, 2(41), 145-160. https://doi.org/10.31261/errgo.8022

Mariusz Wojewoda  mariusz.wojewoda@us.edu.pl
Uniwersytet Śląski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0732-7500

Miejsce pracy: Uniwersytet Śląski w Katowicach, WNS, kierwnik Zakładu Antropologii Filozoficznej i Kognitywistyki. Zainteresowania naukowe: etyka, etyki stosowane, neuroetyka, aksjologia, filozofia techniki. Uczestnik i członek Rady Naukowej międzynarodowej grupy naukowej CULTMEDIA






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).