Przełamując spojrzenie Orfeusza. Praca (anty)archiwalna Brachy L. Ettinger

(Artykuł w języku polskim)


Abstrakt

Seria malarska Brachy L. Ettinger Eurydice w dużej mierze opiera się na historycznym zdjęciu z likwidacji getta w Mizoczu dnia 14 października 1942. Fotografia ta, przedstawiająca nagie kobiety i dzieci czekające na egzekucję, staje się dla Ettinger bazą, na którą artystka nakłada kolejne warstwy farby. Trudno jednak określić tę sztukę mianem archiwalnej. Swoimi działaniami artystycznymi Ettinger próbuje uwolnić się z oków reprezentacji, wykonując tym samym, jak staram się pokazać, pracę (anty)archiwalną. Szkic ten bada związki twórczości Ettinger z archiwum fotograficznym. Po pierwsze, staram się wykazać niewystarczalność archiwum i zidentyfikować Ettingeriańskie próby jego przepracowania. Po drugie, przybliżam termin spojrzenia w psychoanalitycznej teorii macierzy. Spojrzenie widza – niczym wzrok Orfeusza, odsyłający Eurydykę do zaświatów – może ponownie uśmiercić kobiety z Mizocza; Ettinger stara się przełamać ten impas.


Słowa kluczowe

Bracha L. Ettinger; teoria macierzy; Eurydice; Orfeusz; archiwum; fotografia i Zagłada; getto w Mizoczu

Alphen, Ernst van w rozmowie z Romą Sendyką i Katarzyną Bojarską. “Afekt, trauma i rozumienie: Sztuka ponad granicami”. Teksty Drugie, nr 4, 2012, 207–218.

Bennett, Jill. Empathic Vision. Affect, Trauma, and Contemporary Art. Stanford: Stanford University Press, 2005.

Buci-Glucksmann, Christine. “Eurydice’s Becoming-world”. W: Art as Compassion: Bracha L. Ettinger, red. Catherine de Zegher, Griselda Pollock. Brussels: ASA Publishers, 2012, 69–88.

Butler, Judith. “Foreword: Bracha’s Eurydice”. W: Bracha L. Ettinger, The Matrixial Borderspace, red. Brian Massumi. Minneapolis–London: University of Minnesota Press, 2006, vii–xii.

Chromik, Anna. “Dotyk, rytm i współświadczenie. O afektywnym potencjale materialności i taktylności w twórczości Brachy Ettinger”. Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej, nr 23, 2019, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2019/23-sila-kobiet/dotyk-rytm-i-wspolswiadczenie (20.12.2019).

Ettinger, Bracha L. “Fascinance and the Girl-to-m/Other Matrixial Feminine Difference”. W: Psychoanalysis and the Image: Transdisciplinary Perspectives, red. Griselda Pollock. Oxford: Blackwell Publishing Ltd., 2006, 60–93.

Ettinger, Bracha L. “Fragilization and Resistance”. Studies in the Maternal, t. 1, nr 2, 2009, 1–31, http://www.mamsie.bbk.ac.uk/back_issues/issue_two/documents/Bracha1.pdf (16.04.2013).

Ettinger, Bracha L. “Trans-subjective Transferential Borderspace”. W: A Shock to Thought: Expression after Deleuze and Guattari, red. Brian Massumi. London–New York: Routledge, 2002, 215–239.

Ettinger, Bracha L. “Weaving a Woman Artist with-in the Matrixial Encounter-Event”. W: Bracha L. Ettinger, The Matrixial Borderspace, red. Brian Massumi. Minneapolis–London: University of Minnesota Press, 2006, 173–198.

Ettinger, Bracha L. “Woman-Other-Thing: A Matrixial Touch”. W: Matrix – Borderlines. Oxford: Museum of Modern Art, 1993, 11–18.

Kisiel, Anna. “Aesth/ethical Bodies: Bracha Ettinger’s Eurydices and the Encounter with the Other’s History”. W: The Body in History, Culture, and the Arts, red. Justyna Jajszczok, Aleksandra Musiał. New York–London: Routledge, 2019, 149–160.

Kisiel, Anna. “Nie do powiedzenia. O głosie u Lacana, Ettinger i Woodman”. Er(r)go. Teoria – Literatura – Kultura, nr 33, 2/2016, 81–91.

Kisiel, Anna. “Uraz – bliskość – nie-pamięć. Psychoanalityczny dyskurs traumy od Freuda do Ettinger”. Narracje o Zagładzie, nr 2, 2016, 115–132.

Kisiel, Anna. “Touching Trauma: On the Artistic Gesture of Bracha L. Ettinger”. Narracje o Zagładzie, nr 4, 2018, 138–162.

Lévinas, Emmanuel. Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności, przeł. Małgorzata Kowalska, przekład przejrzał Jacek Migasiński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.

Lévinas, Emmanuel. Ethics and Infinity. Conversations with Philippe Nemo, przeł. Richard A. Cohen. Pittsburgh: Duquesne University Press, 1995.

Lévinas, Emmanuel. Inaczej niż być lub ponad istotą, przeł. Piotr Mrówczyński. Warszawa: Fundacja Aletheia, 2000.

Massumi, Brian, “Afterword. Painting: The Voice of the Grain”. W: Bracha L. Ettinger, The Matrixial Borderspace, red. Brian Massumi, Minneapolis–London: University of Minnesota Press, 2006, 201–213.

Pollock, Griselda. “Introduction. Femininity: Aporia or Sexual Difference?”. W: Bracha L. Ettinger, The Matrixial Borderspace, red. Brian Massumi, Minneapolis–London: University of Minnesota Press, 2006, 1–38.

Pollock, Griselda. “Introduction: Trauma and Artworking”. W: After-affects / After-images. Trauma and Aesthetic Transformation in the Virtual Feminist Museum. Manchester–New York: Manchester University Press, 2013, 1–33.

Sontag, Susan. “W platońskiej jaskini”. W: O fotografii, przeł. Sławomir Magala. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1986, 7–28.

Szczepan, Aleksandra. “Krajobrazy postpamięci”. Teksty Drugie, nr 1, 2014, 103–126.

Zelizer, Barbie. Remembering to Forget. Holocaust Memory through the Camera’s Eye. Chicago–London: University of Chicago Press, 1998.

Zelizer, Barbie. “Introduction: On Visualizing the Holocaust”. W: Visual Culture and the Holocaust, red. Barbie Zelizer. London: Athlone Press, 2001, 1–10.


Opublikowane : 2020-12-30


KisielA. (2020). Przełamując spojrzenie Orfeusza. Praca (anty)archiwalna Brachy L. Ettinger. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, 2(41), 97-110. https://doi.org/10.31261/errgo.8044

Anna Kisiel  annamaras91@gmail.com
Uniwersytet Śląski w Katowicach. Wydział Filologiczny  Polska




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).