Posmaki diachronii. Przeszłość i fotografia na Podkarpaciu

(Artykuł w języku polskim)


Abstrakt

Artykuł dotyczy relacji pomiędzy funkcją rodzinnych zdjęć w kulturze podkarpackich wiejskich społeczności a obecnymi tam sposobami porządkowania czasu. Autor rekonstruuje historię oddolnych praktyk fotograficznych i pokazuje ich związki z procesami modernizacji tamtejszych terenów wiejskich. Opisuje, w jaki sposób zmiany gospodarcze, społeczne i obyczajowe łączyły się ze zmianami formy i funkcji zdjęć. Interesują go także współczesne sposoby wykorzystania starych fotografii. Udowadnia, że takie inicjatywy, jak lokalne archiwa cyfrowe stanowią ważne formy utrwalania lokalnej tożsamości i popularyzowania tradycji. Podstawowym celem artykułu jest jednak dookreślenie miejsca fotografii wernakularnej w procesie powstawania współczesnych konstrukcji przeszłości i teraźniejszości. Bazując na etnograficznych badaniach terenowych prowadzonych na terenie jednej z podrzeszowskich gmin, autor argumentuje, że zdjęcia mogą stać się łącznikiem pomiędzy dwoma typami przeszłości – doświadczanej jako wzorzec i interpretowanej jako tekst. Jako takie, stanowią formę dynamicznego spoiwa pozwalającego radzić sobie z długotrwałą i radykalną zmianą kulturową.


Słowa kluczowe

fotografia wernakularna; tradycja; zmiana kulturowa; przeszłość

Bourdieu, Pierre. Photography. A Middle-brow Art. Cambridge: Polity Press, 1990.

Bourdieu, Pierre, Marie-Claire Bourdieu. “The Peasant and Photography”. Ethnography no. 5, 4/2004, 601–616.

Chéroux, Clément. Wernakularne. Eseje z historii fotografii, przeł. Tomasz Swoboda. Warszawa: Fundacja Archeologia Fotografii, 2014.

Dziewit, Jakub. “Od budowania tożsamości do zniewolenia. Rozważania o funkcji fotografii w kulturze Zachodu”. W: Pomiędzy tożsamością a obrazem, 179–195. Katowice: grupakulturalna.pl, 2016.

Dziewit, Jakub, Adam Pisarek. Ocalać. Zofia Rydet a fotografia wernakularna. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020.

Geertz, Clifford. Interpretacja kultur. Wybrane eseje, przeł. Maria Piechaczek. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005.

Halamska, Maria. “Transformacja wsi 1989–2009: zmienny rytm modernizacji”. Studia Regionalne i Lokalne nr 12, 44/2011, 5–25.

Kutrzeba, Magdalena. Emigracja mieszkańców Błażowej i regionu na przestrzeni XIX, XX i XXI wieku – wybór czy konieczność?. Błażowa: Towarzystwo Miłośników Ziemi Błażowskiej, 2013.

Lévi-Strauss, Claude. Myśl nieoswojona, przeł. Andrzej Zajączkowski. Warszawa: PIW, 1969.

Łomnicka-Żakowska, Ewa. Grafika portretowa epoki saskiej w Polsce w relacji z późnobarokową grafiką europejską. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003.

Machałek, Małgorzata. “Przemiany polskiej wsi w latach 1918–1989.” Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym nr 3 (26), 2013, 55–80.

Mędrzecki, Włodzimierz. “Chłopi”. W: Społeczeństwo polskie w XX wieku, red. Janusz Żarnowski, 107–169. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2003.

Rakowski, Tomasz. “Etnografia/animacja/sztuka. Obrona meto-dologiczna”. Stan Rzeczy nr 4, 2013, 38–63.

Rygielska, Małgorzata. “Dąb, Quercus, Norwid, genealogia”. Studia i Materiały CEPL w Rogowie nr 4, 29/2011, 115–124.

Sulima, Roch. Słowo i etos. Kraków: Zakład Wydawniczy FA ZMW “Galicja”, 1992.

Szacki, Jerzy. Tradycja: przegląd problematyki. Warszawa: PWN, 1971.

Szacki, Jerzy. “Trzy pojęcia tradycji.” Przegląd filozoficzno-literacki nr 3/4, 18, 2007, 243–264.

Szacki, Jerzy. Tradycja. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.

Szyjewski, Andrzej. Religie Australii. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2000.

Szynkiewicz, Sławoj. “Rodzina. Elementy systemu pokrewieństwa”. W: Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej, red. Maria Bierniacka, 477–501. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.

Tokarska, Joanna, Jerzy Sławomir Wasilewski i Magdalena Zmysłowska. “Śmierć jako organizator kultury”. Etnografia Polska nr 1 (26), 1982, 79–112.


Opublikowane : 2020-12-30


PisarekA. (2020). Posmaki diachronii. Przeszłość i fotografia na Podkarpaciu. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, 2(41), 49-65. https://doi.org/10.31261/errgo.8045

Adam Pisarek  pisarek.adam@gmail.com
Uniwersytet Śląski w Katowicach  Polska




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).