Jak troszczyć się o życie? Antyszczepionkowe narracje spiskowe w czasie pandemii COVID-19


Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest zrelacjonowanie postaw społecznych przyjmowanych przez przedstawicieli ruchu antyszczepionkowego w odpowiedzi na zagrożenie spowodowane pandemią wirusa SARS-CoV-2. Dzięki krytycznej analizie dyskursu, zastosowanej do tekstów reprodukujących się w przestrzeni wirtualnej, wskazane zostały charakterystyczne cechy narracji antyszczepionkowców, które ukształtowały się w odpowiedzi na informacje o konieczności opracowania i dostarczenia szczepionki przeciwko koronawirusowi. Analizie zostały poddane przede wszystkim teksty zamieszczone w alternatywnym portalu informacyjnym „Wolne media”, gdzie autorka dotarła do najpopularniejszych teorii o charakterze spiskowym, bezpośrednio odwołujących się do światopoglądu przeciwników szczepionek.


Słowa kluczowe

pandemia; COVID-19; myślenie magiczne; narracje spiskowe; szczepionki

Badają, jak przekonać ludzi do szczepień na COVID-19. Wolne Media, 4.08.2020. https://wolnemedia.net/badaja-jak-przekonac-ludzi-do-szczepien-na-covid-19/ [data dostępu: 17.08.2020].

Baudrillard J.: Wojny w Zatoce nie było. Przeł. A. Królak. Warszawa 2006.

Berger P.L., Luckmann T.: Społeczne tworzenie rzeczywistości. Przeł. J. Niżnik. Warszawa 2010.

Bill Gates i dr Anthony Fauci inżynierami projektu depopulacji. Wolne Media, 16.04.2020. https://wolnemedia.net/bill-gates-i-dr-anthony-fauci-inzynierami-projektu-depopulacji/ [data dostępu: 29.05.2020].

Chabasiński R.: Koronawirus najwyraźniej niczego nie nauczył antyszczepionkowców. Wystarczyła wzmianka ministra zdrowia o szczepionce, by znów się uaktywnili. Bezprawnik, 19.04.2020. https://bezprawnik.pl/antyszczepionkowcy-koronawirus/ [data dostępu: 17.06.2020].

Czech F.: Spiskowe narracje i metanarracje. Kraków 2015.

Czy istnieją jakieś bezpieczne szczepionki? Wolne Media, 6.01.2020. https://wolnemedia.net/czy-istnieja-jakies-bezpieczne-szczepionki/ [data dostępu: 15.05.2020].

Demczuk A.: Fenomen ruchu antyszczepionkowego w cyberprzestrzeni…, czyli fake news i postprawda na usługach hipotezy Andrew Wakefielda, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura” 2018, [t.] 10 (4), s. 92–113.

Dołowy K.: Wbrew bogom, czyli od magii i religii do metody naukowej… i z powrotem. Warszawa 2020.

Fairclough N.L.: Language and power. London 1989.

Fairclough N.L., Wodak R.: Critical discourse analysis. W: Discourse studies. A multidisciplinary introduction. Vol. 2: Discourse as social interaction. Ed. T.A. van Dijk. 1997, s. 258–284.

Fenster M.: Conspiracy theories. Secrecy and power in American culture. Minnesota 2008.

Frazer J.G.: Złota gałąź. Przeł. H. Krzeczkowski. Warszawa 1996.

Giddens A.: Konsekwencje nowoczesności. Przeł. E. Klekot. Kraków 2000.

Grzesiak-Feldman M.: Psychologia myślenia spiskowego. Warszawa 2016.

Hobbes T.: Lewiatan, czyli materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego. Przeł. C. Znamierowski. Warszawa 2005.

Kajfosz J.: Dyskurs analityczny i syntetyczny, czyli myślenie magiczne w perspektywie antropologii kognitywnej. „Artes Humanae” 2016, vol. 1, s. 27–40.

Kajfosz J.: Neoliberalism, the rise of new media folklore and the emergence of new nationalisms. „Berlin Journal of Critical Theory” 2019, vol. 3, no. 2, s. 27–47.

Kowalski, P.: Theatrum świata wszystkiego i poćciwy gospodarz. O wizji świata pewnego siedemnastowiecznego pisarza ziemiańskiego. Kraków 2000.

Lesman U.: Bill Gates stworzył koronawirusa. Wywiad ma być dowodem. Cyfrowa.rp.pl, 18.04.2020. https://cyfrowa.rp.pl/biznes/46130-bill-gates-stworzylkoronawirusa-wywiad-ma-byc-dowodem [data dostępu: 20.05.2020].

Lévy-Bruhl L.: Czynności umysłowe w społecznościach pierwotnych. [Przeł. B. Szwarcman-Czarnota]. Warszawa 1992.

Malewska-Szałygin A.: Tradycja stosowania pojęcia dyskurs i jego przydatność w antropologii współczesności. „Etnografia Polska” 2004, t. 48, z. 1–2, s. 81–97.

Marchewka A.K., Majewska A., Młynarczyk G.: Działalność ruchu antyszczepionkowego, rola środków masowego komunikowania oraz wpływ poglądów religijnych na postawę wobec szczepień ochronnych. „Postępy Mikrobiologii” 2015, t. 54, z. 2, s. 95–103.

Mauss M.: Socjologia i antropologia. Przeł. M. Król, K. Pomian, J. Szacki. Warszawa 1973.

Mazur M.: Historia naturalna polskiego naukowca. Warszawa 1979.

Naukowcy ONZ przyznali, że szczepionki zabijają ludzi. Wolne Media, 12.01.2020. https://wolnemedia.net/naukowcy-onz-przyznali-ze-szczepionki-zabijajaludzi/ [data dostępu: 29.08.2020].

O nas. Wolne Media. https://wolnemedia.net/o-nas/ [data dostępu: 30.04.2020].

O planach stworzenia rządu światowego. Wolne Media, 10.08.2020. https://wolnemedia.net/o-planach-stworzenia-rzadu-swiatowego/ [data dostępu: 17.08.2020].

Państwo namawia na szczepionki przeciw grypie. Wolne Media, 26.09.2018. https://wolnemedia.net/panstwo-namawia-na-szczepionki-przeciw-grypie/ [data dostępu: 17.08.2020].

Plessner H.: Granice wspólnoty. Krytyka radykalizmu społecznego. Przeł. J. Merecki. Warszawa 2008.

Przeludnienie to mit. Wolne Media, 14.08.2020. https://wolnemedia.net/przeludnienie-to-mit/ [data dostępu: 6.06.2020].

Przymusowe szczepionki od Billa Gatesa [materiał wideo]. Wolne Media, 25.05.2020. https://wolnemedia.net/przymusowe-szczepionki-od-billa-gatesa/ [data dostępu: 17.08.2020].

Przystanek Alaska [serial telewizyjny]. Reż. M. Katleman. 1990–1995. Seria 3, odcinek 9.

Robotycki C.: Społeczność a współczesny regionalizm i tożsamość lokalna. „Zeszyty Etnologii Wrocławskiej” 2012, [nr] 2 (17), s. 19–41.

Szczepionki albo życie. Wolne Media, 18.08.2020. https://wolnemedia.net/szczepionki-albo-zycie/ [data dostępu: 28.08.2020].

Tokarska-Bakir J.: Obraz osobliwy. Hermeneutyczna analiza źródeł etnograficznych. Kraków 2000.

Trwa medialna nagonka, aby wstrzykiwać szczepionki przeciwko MMR. Wolne Media, 6.11.2020. https://wolnemedia.net/trwa-medialna-nagonka-abywstrzykiwac-szczepionki-mmr/ [data dostępu: 17.08.2020].

Waszak M.: Postprawda i fake news czy weryfikacja treści i źródeł informacji? „Refleksje” 2017, nr 2 (16), s. 173–188.

Wiara w szczepionki to absurd. Chlorochina rokuje nadzieje. Wolne Media, 15.05.2020. https://wolnemedia.net/wiara-w-szczepionki-to-absurdchlorochina-rokuje-nadzieje/ [data dostępu: 28.08.2020].

Wolne Media. https://wolnemedia.net/ [data dostępu: 30.04.2020, 15.05.2020].

wRealu24. https://www.wrealu24.pl [data dostępu: 15.05.2020].

Pobierz

Opublikowane : 2021-06-29


KozikE. (2021). Jak troszczyć się o życie? Antyszczepionkowe narracje spiskowe w czasie pandemii COVID-19. Studia Etnologiczne I Antropologiczne, 21(1), 1-19. https://doi.org/10.31261/SEIA.2021.21.01.02

Ewa Kozik 
Uniwersytet Śląski w Katowicach  Polska
https://orcid.org/0000-0003-1129-0536




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).