Literatura postkolonialna – literatura mniejsza. Pisarstwo postkolonialne wobec koncepcji Deleuze’a i Guattariego

Izabela Poręba
https://orcid.org/0000-0002-5223-8470

Abstrakt

W artykule przedstawiono narracyjne strategie oporu literatury postkolonialnej w kontekście stworzonego przez Gilles’a Deleuze’a i Félixa Guattariego pojęcia literatury mniejszej. Przedmiotem rozważań jest też pytanie o łączliwość Deleuzjańskiej myśli z problemami teorii postkolonialnej. Na to pytanie odpowiedzi udzielone zostały między innymi w książce Deleuze and the Postcolonial pod redakcją Simone Bignall i Paula Pattona. Mniejszościowe użycie języka omówiono również w związku z rozważaniami Jacques’a Derridy na temat przywłaszczania cudzej mowy i jednojęzyczności. Celem szkicu jest refleksja nad tym, dlaczego literatura postkolonialna może być ujmowana jako „mniejsza” w znaczeniu zaproponowanym przez Deleuze’a i Guattariego oraz jak wykorzystuje potencjał języka do manifestowania doświadczenia i tożsamości podporządkowanych. 


Słowa kluczowe

Gilles Deleuze; Jacques Derrida; Félix Guattari; literatura mniejsza; narracja; postkolonializm

Ashcroft Bill, Griffiths Gareth, Tiffin Helen, 2002: The Empire Writes Back. Theory and Practice in Post-colonial Literatures. 2nd ed. London–New York: Routledge.

Barthes Roland, 2009: Stopień zero pisania; oraz Nowe eseje krytyczne. Przeł. Karolina Kot. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Bauman Zygmunt, 2004: Życie na przemiał. Przekł. Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bauman Zygmunt, 2016: Obcy u naszych drzwi. [Przekł. Weronika Mincer]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bignall Simone, Patton Paul, 2010: Introduction: Deleuze and the Postcolonial: Conversations, Negotiations, Mediations. W: Deleuze and the Postcolonial. Eds. Simone Bignall, Paul Patton. Edinburgh: Edinburgh University Press, s. 1–19.

Bryja Izabela, 2019: Obcy Albert Camus? Przechwycenie jako postkolonialna strategia pisania na przykładzie „Sprawy Meursaulta” Kamela Daouda. „Praktyka Teoretyczna”, nr 4 (34), s. 239–254. https://doi.org/10.14746/prt2019.4.11.

Buchholtz Mirosława, Koneczniak Grzegorz, 2009: Postkolonie jako miejsca spotkań, czyli wokół postkolonialnej terminologii. W: Studia postkolonialne w literaturoznawstwie i kulturoznawstwie anglojęzycznym. Red. Mirosława Buchholtz. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 33–50.

Butler Judith, 2010: Walczące słowa. Mowa nienawiści i polityka performatywna. Przekł. Adam Ostolski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Certeau Michel de, 2008: Wynaleźć codzienność. Sztuki działania. Przekł. Katarzyna Thiel-Jańczuk. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Chow Rey, 2010: Chapter 3. Postcolonial Visibilities: Questions Inspired by Deleuze’s Method. W: Deleuze and the Postcolonial. Eds. Simone Bignall, Paul Patton. Edinburgh: Edinburgh University Press, s. 62–77.

Czapliński Przemysław, 2009: Polityka literatury, czyli pokazywanie języka. W: Kinga Dunin et al.: Polityka literatury. Przewodnik Krytyki Politycznej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, s. 6–39.

Debord Guy, 2006: Społeczeństwo spektaklu oraz Rozważania o społeczeństwie spektaklu. Przeł. oraz wstępem i komentarzem opatrzył Mateusz Kwaterko. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Debord Guy, Wolman Gil J., 2010: Przechwytywanie – instrukcja obsługi. Tłum. Marcin Adamczak. W: Miasto w sztuce – sztuka miasta. Red. Ewa Rewers. Kraków: Universitas, s. 316–325.

Deleuze Gilles, 2008: Kino, ciało i mózg, myśl. W: Kino. 1. Obraz-ruch 2. Obraz-czas. Przekł. Janusz Margański. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, s. 409–440.

Deleuze Gilles, 2016: Krytyka i klinika. Przeł. Bogdan Banasiak, Paweł Pieniążek. Łódź: Wydawnictwo Officyna.

Deleuze Gilles, Guattari Fèlix, 2016: Kafka. Ku literaturze mniejszej. Tłum. Anna Zofia Jaskender, Kajetan Maria Jaskender. Wstęp, redakcja naukowa, sprawdzenia zgodności z oryginałem Cezary Rudnicki. Posłowie Kajetan Maria Jaskender. Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi.

Derrida Jacques, 1998: Jednojęzyczność innego, czyli proteza oryginalna. Przeł. Andrzej Siemek. „Literatura na Świecie”, nr 11–12, s. 24–111.

Derrida Jacques, 2002: Sygnatura, zdarzenie, kontekst. Tłum. Janusz Margański. W: Jacques Derrida: Marginesy filozofii. Przeł. Adam Dziadek, Janusz Margański, Paweł Pieniążek. Warszawa: Wydawnictwo KR, s. 377–404.

Fanon Frantz, 1985: Wyklęty lud ziemi. Tłum. Hanna Tygielska. Przedmową poprzedziła Elżbieta Rekłajtis. Posłowie Jean Paul Sartre. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Foucault Michel, 2000: Historia seksualności. Przeł. Bogdan Banasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski. Wstępem opatrzył Tadeusz Komendant. Wyd. 2. Warszawa: Czytelnik.

Foucault Michel, Deleuze Gilles, 1985: Intelektualiści a władza. [Rozmowa między Michelem Foucaultem a Gilles’em Deleuze’em]. Tłum. Sławomir Magala. „Miesięcznik Literacki”, nr 11, s. 168–179.

Giszczak Jacek, Pluszka Adam, 2015: Żywioł wartkiej mowy. Rozmowa z Jackiem Giszczakiem. „Dwutygodnik”, nr 172. [Online:] https://www.dwutygodnik.com/artykul/6237-zywiol-wartkiej-mowy.html [dostęp: 23.05.2020].

Linke Monika, 2009: Narzędzie (de)kolonizacji – specyfika przekładu i rola tłumacza w kontekście postkolonialnym. W: Studia postkolonialne w literaturoznawstwie i kulturoznawstwie anglojęzycznym. Red. Mirosława Buchholtz. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 300–310.

Manguel Alberto, Jankowicz Grzegorz, 2017: Małe języki, wielkie literatury / Small Languages, Big Literature. English translation by Soren Gauger, Polish translation by Agnieszka Pokojska. Gdańsk: Instytut Kultury Miejskiej.

Robinson Andrew, Tormey Simon, 2010: Chapter 1. Living in Smooth Space: Deleuze, Postcolonialism and the Subaltern. W: Deleuze and the Postcolonial. Eds. Simone Bignall, Paul Patton. Edinburgh: Edinburgh University Press, s. 20–40.

Spivak Gayatri Chakravorty, 2010: Czy podporządkowani inni mogą przemówić? Przeł. Ewa Majewska. Współpraca Julian Kutyła. „Krytyka Polityczna”, nr 24–25, s. 196–239.

Thiong’o Ngugi wa, 1981: Decolonising the Mind. The Politics of Language in African Literature. Zimbabwe: Zimbabwe Publishing House.

Williams Raymond, 1989: Marksizm i literatura. Przeł. Antoni Chojnacki, Edward Kaperski. Posłowie Stefan Żółkiewski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Pobierz

Opublikowane : 2021-03-22


PorębaI. (2021). Literatura postkolonialna – literatura mniejsza. Pisarstwo postkolonialne wobec koncepcji Deleuze’a i Guattariego. Śląskie Studia Polonistyczne, 17(1), 1-18. https://doi.org/10.31261/SSP.2021.17.03

Izabela Poręba 
Uniwersytet Wrocławski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-5223-8470