Mesjańska (bez)nadzieja nowoczesności: Hegel, marksizm, psychoanaliza



Abstrakt

The article aims at exposing complex relations between Marxism and psychoanalysis as two purely modern discourses. In order to account for their specific position, suspended between philosophy and science, I attempt to outline the structure that conditions both of these “quasi-sciences”. This structure does not influence their content directly, but organises the very rhythm of Marxist or psychoanalytical thinking. However, while all scientifical discourses are conditioned by similar structures, only Marxism and psychoanalysis attempt to refer to it directly. In other words, the key difference that distinguishes them from other sciences consists in their self-referential loop. Consequently, Marxism and psychoanalysis do not possess an object neatly separated from themselves, but constantly return to the reality in which they are already included. Contrary to idealism, they do not take this self-reference for a starting point, but for a contradiction that needs to be sublated. As a result, both Marxism and psychoanalysis aim at sublating themselves along with the present reality they reject. In this regard they are the only discourses that are able to reconstruct the conditions of possibility of sciences, even though they pay the price of having at least dubious reputation in the scientifical world. In my exposition I refer to Luter’s doctrine, Hegelianism and Lacanian psychoanalysis in order to explore the status of Marxism and psychoanalysis as specifically modern discourses, being not only profoundly conditioned by mechanisms of modernity, but also having the capability to reconstruct them.


Adorno Theodor, Max Horkheimer. 2010. Dialektyka oświecenia, pł. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Arystoteles. 1984. Metafizyka, pł. Kazimierz Leśniak. Warszawa: PWN.

Freud Sigmund. 1996. Objaśnianie marzeń sennych, pł. Robert Reszke. Warszawa: KR.

Freud Sigmund. 2007. Poza zasadą rozkoszy. W Psychologia nieświadomości, pł. Robert Reszke. Warszawa: KR.

Freud Sigmund. 2007. Uwagi na temat dwóch zasad procesu psychicznego. W: Psychologia nieświadomości, pł. Robert Reszke. Warszawa: KR.

Hegel Georg Wilhelm Friedrich. 1990. Encyklopedia nauk filozoficznych, pł. Światosław Florian Nowicki. Warszawa: PWN.

Hegel Georg Wilhelm Friedrich. 1996. Wykłady z historii filozofii, pł. Światosław Florian Nowicki. T. 2. Warszawa: PWN.

Hegel Georg Wilhelm Friedrich. 2002. Fenomenologia ducha, pł. Światosław Florian Nowicki. Warszawa: PWN.

Hegel Georg Wilhelm Friedrich. 2007. Wykłady z filozofii religii, pł. Światosław Florian Nowicki. T. 2. Warszawa: PWN.

Kuhn Thomas. 2009. Struktura rewolucji naukowych, pł. Helena Ostromęcka. Warszawa: Aletheia.

Lacan Jacques. 1975. Le séminaire. Livre XX: Encore. Paris: Seuil.

Lacan Jacques. 1991. Le séminaire. Livre XVII: L’envers de la psychanalyse. Paris: Seuil.

Lacan Jacques. 2004. Le séminaire. Livre X: L’angoisse. Paris: Seuil.

Lacan Jacques. 2006. Le séminaire. Livre XVI: De l’Autre à l’autre. Paris: Seuil.

Luter Marcin. 1967. O niewolnej woli, pł. Wiktor Niemczyk. W Luter, Andrzej Ściegienny. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Marks Karol, Fryderyk Engels. 1949. Manifest komunistyczny. W Dzieła wybrane. T. 1. Warszawa: Książka i Wiedza.

Marks Karol, Fryderyk Engels. 1949. Płaca, cena i zysk. W Dzieła wybrane. T. 1. Warszawa: Książka i Wiedza.

Oberman Heiko Augustinus. 1996. Marcin Luter. Człowiek między Bogiem a diabłem, pł. Elżbieta Adamiak. Gdańsk: Marabut.

Weber Max. 1994. Etyka protestancka a duch kapitalizmu, pł. Jan Miziński. Lublin: Test.

Žižek Slavoj. 2011. Rémarques pour une définition de la culture communiste. W L’Idée du communisme, red. Alain Badiou, Slavoj Žižek, 316-334. Paris: Nouvelles Editions Lignes.

Pobierz

Opublikowane : 2013-06-28


Tacik, P. (2013). Mesjańska (bez)nadzieja nowoczesności: Hegel, marksizm, psychoanaliza. Śląskie Studia Polonistyczne, 3(1), 91-113. Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/SSP/article/view/3281

Przemysław Tacik 
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie  Polska



Inne teksty tego samego autora