Odczytując palimpsest miejski. Na przykładzie Katowic


Abstrakt

The article invites the readers to approach the city itself as a text of culture. We are to read it alongside other narratives/narrations (literary, artistic, and cinematic) devoted to it. The author traces how Katowice’s space has been transmuted into politically- and culturally-charged places, by distinguishing consecutive layers of the palimpsest (Polish village, building patterns of German and Polish times: the old and the new). The foregoing examples allow the author to indicate the traces of conceptions and ideologies reflected by architecture. He also includes some methodological recommendations/tips pertaining to reading the space.


Słowa kluczowe

the city; space; place; text; reading; ideology; palimpsest

Bagłajewski A.: Miasto — palimpsest. W: Miejsce rzeczywiste, miejsce wyobrażone. Studia nad kategorią miejsca w przestrzeni kultury. Red. M. Kitowska‑Łysiak, E. Wolicka. Lublin 1999.

Borowik A.: Nowe Katowice. Warszawa 2019.

Burszta W.J.: Miasto i wieś — opozycja mitycznych nostalgii. W: Pisanie miasta — czytanie miasta. Red. A. Zeidler‑Januszewska. Poznań 1997.

Dame L.: Jak Katowice stały się miastem. Tłum. N. Nowara‑Matusik. W: Katowice oczami Niemców i Polaków. T. 1. Red. G.B. Szewczyk. Katowice 2017.

Dutka E.: „Za, a nawet przeciw”, czyli parę uwag i pytań o palimpsestowość miejsc i przestrzeni W: Palimpsest. Miejsca i przestrzenie. Red. A. Gomóła, A. Szawerna‑Dyrszka. Katowice 2018.

Dyba K.: Historia na ulicach Katowic. Propozycje zajęć z edukacji regionalnej. Katowice 1998.

Fiderkiewicz M.: Zaszyfrowany wszechświat malarstwa Erwina Sówki. Katowice 2016.

Hoffmann G.: Historia miasta Katowice. Tłum. D. Makselon, M. Skop. Katowice 2003.

Iwaszkiewicz J.: Podróże do Polski. Warszawa 1987.

Kostkiewiczowa T.: Palimpsest. W: Słownik terminów literackich. Red. J. Sławiński. Wrocław 1989.

Kozina I.: Chaos i uporządkowanie. Dylematy architektoniczne na przemysłowym Górnym Śląsku w latach 1763—1955. Katowice 2005.

Lasiewicz‑Sych A.: Obraz dialektyczny „nowej” architektury. W: Przestrzeń, filozofia i architektura. Red. E. Rewers. Poznań 1999.

Lewandowski K.T.: Śląskie dziękczynienie. Wrocław 2009.

Lubrich F.: Katowickie Towarzystwo Śpiewacze im. Oskara Meistera. Tłum. M. Blidy. W: Katowice oczami Niemców i Polaków. Red. G.B. Szewczyk. Katowice 2017.

Marecki J., Rotter L.: Jak czytać wizerunki świętych. Kraków 2013.

Miuosh: Piąta strona świata. [Płyta CD]. Fandango Records 2011.

Nałęcz‑Gostomski W.: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka przemysłu i stolicy autonomicznego województwa śląskiego. Katowice 1926.

Netz F.: Dysharmonia caelestis. Katowice—Warszawa 2004.

Netz F.: W blasku ich śmierci. W: Idem: Trzy dni nieśmiertelności. Mikołów 2009.

Panofsky E.: Studia z historii sztuki. Wybrał, oprac. i posłowiem opatrzył J. Białostocki. Warszawa 1971.

Pruszyński K.: Węgiel i człowiek. „Wiadomości Literackie” 1936, nr 48.

Rutkowski H.: Studium gmachu cyrku wolnostojącego w Stalinogrodzie. Opis projektu. „Architektura” 1955, nr 7.

Sławek T.: Akro/nekro/polis: wyobrażenia miejskiej przestrzeni. W: Pisanie miasta. Czytanie miasta. Red. A. Zeidler‑Januszewska. Poznań 1997.

Smolorz M. [S. Szulecki]: Cysorz. Katowice 1990.

Sobkiewicz L.: Waltera Benjamina filozofia ulicy. W: Przestrzeń, filozofia i architektura. Red. E. Rewers. Poznań 1999.

Szczypka‑Gwiazda B.: Urbanistyka i architektura drugiej połowy XIX wieku i początku XX stulecia. W: Sztuka Górnego Śląska. Red. E. Chojecka. Katowice 2004.

Szejnert M.: Czarny ogród. Kraków 2007.

Tuan Yi‑Fu: Przestrzeń i miejsce. Tłum. A. Morawińska. Warszawa 1987.

Ulice i place Katowic. Red. G. Grzegorek. Katowice 2015.

Waniek H.: Katowice blues. Katowice 2010.

Waniek H.: Wstęp. W: Ulice i place Katowic. Red. G. Grzegorek. Katowice 2015.

Wisłocki S.A.: Janowscy „kapłani wiedzy tajemnej”. Okultyści, wizjonerzy i mistrzowie małej ojczyzny. Katowice 2013.

Pobierz

Opublikowane : 2020-10-06


WęgrzynekK. (2020). Odczytując palimpsest miejski. Na przykładzie Katowic. Z Teorii I Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego, 29, 41-55. https://doi.org/10.31261/TPDJP.2020.29.03

Krystian Węgrzynek 
Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4453-6731