„Ogród zoologiczny” rosyjskich wyobrażeń mentalnych. Wariacje i dynamika reproduktywnego obrazu (1)

Piotr Czerwiński
https://orcid.org/0000-0001-6575-5736


Abstrakt

Na przykładzie istniejących wyobrażeń o ogrodzie zoologicznym omawiany jest charakter relacji pomiędzy językowymi i nie ściśle językowymi elementami świadomości. Przytaczany jest materiał słownikowy odzwierciedlający zarówno historyczne, jaki i współczesne interpretacje z uwzględnieniem etymologii słów. Ich analiza ma na celu wychwycenie zmieniających się w czasie motywów, cech i analogii znaczeniowych, które to następnie utrwalają się w wyobrażeniach danej kultury mentalnej i językowej. Ustalany jest charakter relacji (poprzez umieszczenie w sztucznie zorganizowanej przestrzeni) między stanem zwierzęcia i człowieka. Człowieka, upodabniającego się do zwierzęcia, zwierzęcia, jako reprezentanta pewnej zamkniętej w niewoli i zgromadzonej w jednym miejscu zbiorowości, i znowuż człowieka, ale jako obserwatora tych istot bądź podmiotu znajdującego się w analogicznej sytuacji zbiorowego pokazu. Zebrane informacje i interpretacje, które porównujemy z danymi słownika marzeń sennych przez pryzmat ich cech znaczeniowych i mentalnych, pozwalają na postawienie pytania dotyczącego semantyki reproduktywnych, istniejących percepcyjnie i mentalnie, obrazowych doznań. Biorą one bowiem udział w kształtowaniu u przedstawicieli określonej kultury mentalnej regulacyjno -orientacyjnych, do tego nie zawsze uświadamianych, wyobrażeń. Wspomniane doznania, zwłaszcza te, które warunkują organizację świata w językowej i nie tylko językowej świadomości, wpływają, jako skutek, na semantyczną ewolucję języka, jak również na mentalność jego użytkowników.


Słowa kluczowe

świadomość; mentalność; mentalny obraz; zwierzę; człowiek; semantyka

Baumgarten A.: Wielki sennik. Tłum. M. Antkowiak. Tytuł oryginału: Das große Buchder Traumdeutung. Warszawa 2005.

Bolʹšoj tolkovyj slovarʹ russkogo âzyka. Gl. red. S.A. Kuznecov. Sankt‑Peterburg 2000.

Černyh P.Â.: Istoriko‑ètimologičeskij slovarʹ sovremennogo russkogo âzyka: V 2 t. – 3‑e izd., steterotip. Moskva 1999. T. 2.

Cvetkov E.P.: V carstve sna i smerti. Moskva 1991.

Czerwiński Piotr: Prostranstva v snah. Semantika orientacionnyh motivov. Ternopolʹ: Krok, 2015.

Dalʹ V.I.: Tolkovyj slovarʹ živogo velikorusskogo âzyka. V četyreh tomah. Moskva 2000 (po 2-mu izd. 1880–1882 gg.).

Ènciklopediâ snovidenij. Red. Tula 1993.

Guiley R.E.: Sennik. Symbole i interpretacja. Tłum. D. Żywno. Warszawa 2002.

Inny słownik języka polskiego PWN. Red. naczelny M. Bańko. Warszawa 2000.

Krzyżostaniak M.: Sennik. Symbole i marzenia. Wrocław 1998.

Lâševskaâ O.N.: Semantika russkogo čisla. Moskva 2004.

Miller G.H.: Sonnik, ili čto proishodit vo sne. Naučnoe i praktičeskoe izloženie. Sankt‑Peterburg 1993.

Podoroga V.A.: Kodeks snovidca [v:] Grani poznaniâ: nauka, filosofiâ, kulʹtura v XXI v.: V 2 kn. Kn. 2. Otv. red. N.K. Udumân. Moskva 2007.

Sennik Babuni. Warszawa 2001.

Sieradzki A.: Sennik. Współczesna interpretacja snów. Warszawa 2004.

Słownik wyrazów obcych PWN. Opracowanie L. Wiśniakowskiej (na podstawie Wielkiego słownika wyrazów obcych PWN pod red. M. Bańki). Warszawa 2004.

Tanguay L.: Wielki sennik uniwersalny. Tłum. B. Walicka. Warszawa 2006.

Vseobŝee tolkovanie snov (sonnik). Iz sobraniâ Otdela pisʹmennyh istočnikov GIM / Gosudarstvennyj ordena Lenina Istoričeskij muzej. Moskva 1990.


Opublikowane : 2016-12-24


CzerwińskiP. (2016). „Ogród zoologiczny” rosyjskich wyobrażeń mentalnych. Wariacje i dynamika reproduktywnego obrazu (1). Zoophilologica, (2), 23-58. Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ZOOPHILOLOGICA/article/view/6164

Piotr Czerwiński 
Uniwersytet Śląski  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6575-5736

Piotr Czerwiński – prof. zw. dr hab., kierownik Zakładu Języka Rosyjskiego w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Śląskiego; specjalista w dziedzinie semazjologii, etnosemantyki, etymologii, onomastyki, języka semantycznego tradycji folklorystycznej; autor podręczników, słowników, monografii, kursów komputerowych. Zainteresowania naukowe obejmują szeroko rozumiany obszar powiązań języka i świa- domości, w tym również w aspekcie etnologicznym, lingwokulturowym, lingwopsycho- logicznym, konfrontatywnym. Dotyczy to problematyki leksykologicznej,  słowotwór- czej, onomazjologicznej, języka polityki, ideologii, środków masowego przekazu, poezji, literatury pięknej, współczesnego uzusu językowego, mówienia, myślenia, metodyki nauczania. W  publikacjach  poruszających tematy  zwierzęce  przedmiotem  rozważań są – oprócz opisów encyklopedycznych (dydaktyko-ekologicznych), etymologicznych, mitologicznych, historyczno-kulturowych, folklorystycznych – przede wszystkim: 1) sposób „zwierzęcej” egzystencjonalności w człowieku, 2) wyobrażenie i wyrażenie kon- ceptualnego i emocjonalnego ego człowieka przez obrazowość, mentalność i kod, który może cechować i nierzadko cechuje zwierzęta, 3) animalistyczna (lecz nie bestiarna)  stała, rozumiana czasem jako μεταμόρφωσις i transcendencja, z reguły będąca sposo- bem swoistej percepcji, bytowania i orientacji w rzeczywistości.