Kilka uwag o obecności zwierząt w filmie i literaturze science fiction

Agnieszka Nieracka
https://orcid.org/0000-0001-5827-3341


Abstrakt

 Jednym z najważniejszych tematów literatury i filmu science-fiction jest spotkanie człowieka z inną, obcą istotą. Sens tego spotkania nie tylko ukazuje dylematy antropocentryzmu, ale także podkreśla samotność człowieka wobec innych, nie-ludzkich istot. Zarówno animal studies jak i wyobrażone światy science-fiction stawiają podobne podstawowe pytania o możliwość komunikowania się z przedstawicielami innych gatunków. Dlatego też w niniejszym artykule analizuję wybrane teksty literatury i filmów science-fiction, które rozważają konsekwencje wynikające ze spotkania człowieka i zwierzęcia. Wskazuję na prymat myśli feministycznej w tej dziedzinie technokultury (Donna Haraway) i jednocześnie przedstawiam przykłady zwierząt bio-technologicznych w cyberpunku. Przywołuję także postać King Konga, charakterystyczną dla gatunku filmu fantasy, aby podkreślić obecność dyskursu feministycznego w tym "spotkaniu Pięknej i Bestii".


Słowa kluczowe

Feminizm; cyberpunk; adaptacje; King Kong

Agamben, Giorgio. The Open. Man and Animal. Stanford: Stanford University Press, 2004: 26–27.

Carrol, Noel. “Ape and Essence.” In Planks of Reason. Essays on the Horror Film, edited by Barry Keith Grant and Christopher Sharrett. Landham, Maryland: Scarecrow Press, 2004: 213.

Creed, Barbara. “What do Dream Animals of? Or ‘King Kong’ as a Darwinian Screen Animal.” In Knowing Animals. Human Animal Studies, edited by Laurence Simmons and Philip Armstrong. Leiden, Boston: Brill, 2007: 76.

Dick, Philip K. Czy androidy marzą o elektrycznych owcach? Blade Runner. Translated by Sławomir Kędzierski. Warsaw: Dom Wydawniczy REBIS, 1999: 18.

Gibson, William. Johnny Mnemonic. Translated by Piotr Cholewa. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 1996: 24.

Goryle we mgle (Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey). Directed by Michael Apteda. USA, 1988.

Haraway, Donna. „Manifest cyborgów: nauka, technologia i feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych.” Translated by Sławomir Królak and Ewa Majewska. Przegląd Filozoficzno-Literacki, no. 1 (2003).

Haraway, Donna. The Companion Species Manifesto. Dogs, People, and Significant Otherness. Chicago: Prickly Paradigm Press, 2003.

Jameson, Fredric. Archeologie przyszłości. Pragnienie zwane utopią i inne fantazje naukowe. Translated by Płaza Maciej, Frankiewicz Małgorzata, Miszk Andrzej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011: 409–410.

King Kong. Directed by John Guillermin. USA, 1976.

King Kong. Directed by Merian C. Cooper and Ernest B. Schoedsack. USA, 1933.

Le Guin, Ursula K. Dziewczyny Buffalo i inne zwierzęce obecności. Translated by Agnieszka Sylwanowicz, Anna Krasko, Zofia Uhrynowska-Hanasz, Blanka Kuczborska, and Lech Jęczmyk. Warsaw: Alkazar, 1993: 8.

Lippit, Akira Mizuta. Electric Animal. Toward a Rhetoric of Wildlife. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2000: 196–197.

Murphy, Pat. “Zakochana Rachela.” Translated by Zbigniew A. Królicki. In Don Wollheim proponuje 1998. Najlepsze opowiadania SF. Warszawa: Wydawnictwa "Alfa," 1988.

Nieracka, Agnieszka. “Wokół kategorii filmowego remake’u.” Kwartalnik Filmowy, no. 85 (2014).

Stephenson, Neal: Zamieć. Translated by Jędrzej Polak. Warszawa: ISA, 2009.

Sterling, Bruce: Święty płomień. Translated by Krzysztof Sokołowski. Warsaw: Wydawnictwo MAG, 1997.

Tuziak, Andrzej. Łowca androidów. Słowa i obrazy. Katowice: Silesia Film : Wydawnictwo Filmoteki Śląskiej, 2014: 27.

Vint, Sherryl. Animal Alterity: Science Fiction and the Question of the Animal. Liverpool: Liverpool University Press, 2011: 1.

Womack, Ytasha. Afrofuturism. The world of black sci‑fi and fantasy culture. Chicago: Chicago Review Press, 2013.


Opublikowane : 2016-12-24


NierackaA. (2016). Kilka uwag o obecności zwierząt w filmie i literaturze science fiction. Zoophilologica, (2), 107-117. Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ZOOPHILOLOGICA/article/view/6172

Agnieszka Nieracka 
Uniwersytet Wrocławski  Polska
https://orcid.org/0000-0001-5827-3341

Agnieszka Nieracka – dr hab., prof. Uniwersytetu Wrocławskiego. Obszary zainteresowań naukowych: historia i estetyka filmu i nowych mediów, przeobrażenia audiowizualnej kultury popularnej w kontekście przemian technologicznych, kultura uczestnictwa, intertekstualność i intermedialność w dziedzinie kultury popularnej, reprezentacje ciała, kryzys cielesności, interfejsy ciała i maszyny. Znawczyni kina science fiction i jego kontekstów. Autorka książki Science fiction jako gatunek filmowy (Katowice 1985), współredaktorka (z A. Gwoździem) monografii Media. Ciało. Pamięć. O współczesnych tożsamościach kulturowych (Warszawa 2006). Autorka wielu prac w tomach zbiorowych, np. artykułu Feministyczne re‑konstrukcje kobiecości. Hannach Hooch – Frances Leeming – Lynn Hershman Leeson (w: Człowiek w relacji do zwierząt, roślin i maszyn. T. 1: Aspekt posthumanistyczny i transhumanistyczny. Red. J. Tymieniecka-Suchanek. Katowice 2014).