Udział zwierząt gospodarskich w ludowych obrzędach dorocznych

Natalia Zacharek
https://orcid.org/0000-0001-9296-0129


Abstrakt

 

The article is a presentation of spring rituals associated with animals in the Polish countryside, recorded by ethnographers up to the beginning of the twentieth century. In traditional Polish rural society, rituals associated with the Slavs beliefs and symbolism, which were to symbolically start the new vegetative year, were among the most important activities of worship ‑ the choice of animals for the ritual. These beliefs were so firmly embedded in the consciousness of the traditional communities that survived until the early twentieth century in the form of customs and the way of how animals were treated by the hosts. The relationship of man with the animal was very characteristic of the rural community, as it was associated with the supplementation of the basic needs of the host, which translated into a concern for the animals’ health and their lives. In the opinion of the former inhabitants of the village, caring for the animals apparently manifested in the practice of magic that was to prevent and ward off spells and diseases.


Słowa kluczowe

polish folklore; rituals; tradition; spring rituals; farm animals

BARANOWSKI B.: Podstawowa siła pociągowa dawnego rolnictwa w Polsce, zakład narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1966

BARANOWSKI B.: W kręgu upiorów i wilkołaków, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1981, s. 199-203.

BARANOWSKI B: O hultajach, wiedźmach, wszetecznicach. Szkice z obyczajów XVII i XVIII w., wyd. Łódzkie, Warszawa 1963

BAYGER A. J.: Powiat trembowelski: szkic geograficzno-historyczny i etnograficzny, Lwów 1899

BERESZYŃSKI A., S. TOMASZEWSKA: Zwierzęta i zabobony, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań 2011

BIEGELEISEN H., Lecznictwo ludu polskiego, Prace Komisji Etnograficznej Polskiej Akademii Umiejętności nr 12, Kraków 1929

BRENCZ A.: Wielkopolska jako region etnograficzny, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 1996

BYSTROŃ J. S.: Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI – XVIII, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1960

CONRAD: Sprawa a lekarstwa końskie, nakładem miesięcznika „Medycyna i Weterynaria”, Lublin 1948

FORSTNER D.: Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990

Gloger Z.: Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Warszawa 1900

GLOGER Z.: Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Wyd. Nowy Świat, Warszawa 1900

GORYL P.: Wizerunek bydła w kulturze, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,5940, [dostęp 17.12.2016 r.].

KLIMASZEWSKA J.: Doroczne obrzędy ludowe [w:] Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej t. II red. M. Biernacka, M. Frankowska, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1981

KLIMASZEWSKA J: Zakazy magiczne związane z rokiem obrzędowym w Polsce, [w:] ”Etnografia Polska” Warszawa 1961 t.4

KOCIK L.: Między przyrodą, zagrodą i społeczeństwem. Społeczno- kulturowe problemy ekologii wsi i rolnictwa, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000

KOLBERG O.: Dzieła Wszystkie, wyd. PTL, Wrocław 1971,

KOLBERG O.: Lud, t. XV, W. Ks .Poznańskie, Kraków 1882

KOWALIK A.: Kosmologia dawnych Słowian. Prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian, Wyd. NOMOS, Kraków 2004

KOWALSKI P.: Leksykon. Znaki świata. Omen, przesąd, znaczenie, Wyd. PWN, Wrocław 1998

KUCHOWICZ Z.: Leki i gusła dawnej wsi: stan zdrowotny polskiej wsi pańszczyźnianej w XVII – XVIII wieku, Warszawa 1954

KWAŚNIEWICZ K., Zwyczaje doroczne, [w]: Podhale. Tradycja we współczesnej kulturze wsi, pod red. D. Tylkowej. Kraków 2000

LESTEL D.: Myśleć sierścią. Zwierzęcość w perspektywie drugo osobowej, [w:] Zwierzęta i ich ludzie. Zmierzch antropocentrycznego paradygmatu, A. Barcz, D. Łagodzka (red), Wyd. Nowa humanistyka, Warszawa 2015.

LIF-PERKOWSKA E.: Europejskie bóstwa męskie oraz pogaństwo polskie, a kult Wielkiej Macierzy, [w:] „Heksis” nr 1,2/2012,

Lubelskie. Prace i Materiały Etnograficzne, wyd. PTL, Wrocław 1961

ŁOWMIAŃSKI H.: Religia Słowian i jej upadek, Wyd. PWN, Warszawa 1988,

ŁUCZYŃSKI M.: Kognitywna definicja Marzanny – Próba rekonstrukcji fragmentu tradycyjnego mitologicznego obrazu świata Słowian, [w:] „Studia Mythologica Slavica nr XI/2008

ŁYSIAK W.: W kręgu wielkopolskich demonów i przekonań niedemonicznych, Międzychód 1993

MICHAJŁOVA K., Dziad wędrowny w kulturze ludowej Słowian, Oficyna Naukowa, Warszawa 2010.

MOSZYŃSKI K.: Kultura ludowa Słowian, t.2: Kultura duchowa, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1957

PROPP W.: Morfologia bajki magicznej, wyd. NOMOS, Kraków 2011.

SHEPARD P.: Thinking Animals: Animals and the Development of Human Intelligence, “New York: The Viking Press”, 1978.

SIARKOWSKI W.: Materiały do etnografii ludu polskiego z okolic Kielc, Kraków 1879

SŁOMKA J.: Pamiętniki włościanina, Warszawa 1983

SOKOLEWICZ Z.: Etnologia, PWN, Warszawa 1969

STACHOŃ A.: Wspólniczki diabła. Czarownice z Bochni, Wiśnicza, Uścia Solnego i okolicznych wsi, „Rocznik Bocheński”, t. 3: 1995

STELMACHOWSKA B.: Rok obrzędowy na Pomorzu, Toruń 1933.

STOMMA L.: Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku, Łódź 2002

STRZELCZYK J.: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, Poznań 1998

ŚWIĘTEK J.: Liczby 3 i 9 w mitach, wyobrażeniach mistycznych, praktykach i zwyczajach ludowych. Kraków 1921

TOMICKI R., Religijność ludowa, [w:] M. Biernacka, M. Frankowska, W. Paprocka (red.), Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej, t.2

WOJCIECHOWSKA A.: Obrona przed „złym urokiem” rzucanym przez czarownicę, http://przezhistorie.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=253:obrona-przed-zym-urokiem-rzucanym-przez-czarownic&catid=13:xix-w-artykuy&Itemid=41, [dostęp: 16.02.2016]

ZADROŻYŃSKA A.: Powtarzać czas od początku. O polskiej tradycji obrzędów ludzkiego życia, wyd. Twój Styl, Warszawa 1985.


Opublikowane : 2017-12-24


ZacharekN. (2017). Udział zwierząt gospodarskich w ludowych obrzędach dorocznych. Zoophilologica, (3), 83-96. Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ZOOPHILOLOGICA/article/view/7119

Natalia Zacharek 
Uniwersytet Wrocławski  Polska
https://orcid.org/0000-0001-9296-0129

Mgr, doktorantka Stacjonarnych Studiów Doktoranckich Nauk o Kulturze na Wydziale Nauk Historycznych i Pedagogicznych na Uniwersytecie Wrocławskim. Prowadzi badania związane z relacją gospodarzy ze zwierzętami na dawnej wsi w tradycji katolickiej i prawosławnej na przykładzie Lubelszczyzny i Huculszczyzny. Zajmuje się również symboliką zwierząt w wierzeniach słowiańskich, celtyckich oraz nordyckich.