Odpowiedzialność osób zarządzających w transnarodowych korporacjach w prawie karnym – aspekty międzynarodowe i transnarodowe


Abstrakt

Owing to increasing globalisation, transnational corporations play an important role in international trade. Those wealthy and very complex entities have a major impact on reality and often engage in activities which involve illegal practices such as the environmental pollution, forced labour and other serious infringement of employees’ right or even crimes against humanity. Carrying on business which is primarily profit-oriented may result in violations of fundamental human rights, if this is required for a corporation to financially exploit a business opportunity. It is difficult in practice to hold these entities and their corporate directors to account. Regulations regarding criminal responsibility of managers of transnational corporations can be found in national and international laws. However, criminal proceedings do not give satisfactory results. The main problem lies in powers, flexibility and close links of those corporations with local authorities. The paper points to different solutions applied throughout the world, and describes the best-known criminal proceedings against corporate managers.


Słowa kluczowe

transnational corporation; International Criminal Court; contribution; international accountability

Bush A.: The Prehistory of Corporations and Conspiracy in International Law: What Nuremberg Really Said. “Columbia Law Review” 2009, Vol. 109.

Czapliński A.: Odpowiedzialność Organizacji Międzynarodowych jako Element Uniwersalnego Systemu Odpowiedzialności Międzynarodowoprawnej. Łódź 2014.

Gallmetzer R.: Prosecuting Persons Doing Business with Armed Groups in Conflict Areas s. “Journal of International Criminal Justice” 2010, Vol. 8.

Jóźwiak I.: Wina w organizacji jako przesłanka odpowiedzialności podmiotu zbiorowego w świetle projektowanej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. „Młody Jurysta” 2019, nr 3.

Kaleck W., Saage-Maass M.: Corporate Accountability for Human Rights Violations Amounting to International Crimes. “Journal of International Criminal Justice” 2010, Vol. 8.

Karski K.: Osoba prawna prawa wewnętrznego jako podmiot prawa międzynarodowego. Warszawa 2009.

Kremnitzer M.: A Possible Case for Imposing Criminal Liability on Corporations in International Criminal Law. “Journal of International Criminal Justice” 2010, Vol. 8.

Law Reports of Trials of War Criminals. Vol. I. Eds. B. Tesch et al. London 1947.

Mettraux G.: The Law of Command Responsibility. New York 2009.

Oleszczuk K.: Odpowiedzialność korporacji transnarodowych za naruszenia praw człowieka w świetle prawa międzynarodowego. W: Wybrane Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego. Red. K. Lankosza, G. Sobola. Kraków 2013.

Paine L., Moldoveanu C.: Royal Dutch/Shell in Nigeria (A). Harvard Business School Case 399-126. Feb. 1999.

Schabas W.A.: An Introduction to the International Criminal Court. New York 2007.

Schabas W.A.: Genocide in international law: the crime of crimes. New York 2009.

Slye R.C.: Corporations, Veils, and International Criminal Liability. “Brooklyn Journal of International Law” 2008, Vol. 33, Issue 3.

Vest K.: Business Leaders and the Modes of Individual Criminal Responsibility under International Law. “Journal of International Criminal Justice” 2010, Vol. 8.

Wasiński M.: Odpowiedzialność Przedsiębiorstw Wielonarodowych za naruszenia praw człowieka. „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2010, T. LXXXI.

Werle G.: ‘Individual Criminal Responsibility in Article 25 ICC Statute’. “Journal of International Criminal Justice” 2007, Vol. 5.

Żenkiewicz M.: Najważniejsze inicjatywy prawne i standardy w dziedzinie odpowiedzialności korporacji wielonarodowych za naruszenia praw człowieka. „Studia Iuridica Toruniensia” 2011, T. IX.

Akty prawne

Ustawa z dnia 28 listopada 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, Dz.U. 2002, nr 197, poz. 1661.

Orzecznictwo

Wyr. SN Holandii z dnia 18 listopada 2018 r., 17/02109.

Wyr. SR w Hadze z dnia 23 grudnia 2005 r. w sprawie Prokurator p. Van Anraatowi, LJN AU8685.

Wyr. Izby Procesowej z dnia 16 listopada 2001 r. w sprawie Musema, ICTR-96-13-T.

Wyr. Izby Procesowej z dnia 1–3 grudnia 2003 r. w sprawie Nahimana, Barayagwiza & Ngeze, ICTR-99-52-T.

Wyr. Izby Apelacyjnej z dnia 13 grudnia 2004 r. w sprawie Ntakirutinuma & Ntakimtimana, ICTR-96-10-A & IT-96-17-A.

Wyr. Izby Apelacyjnej z dnia 3 kwietnia 2007 w sprawie Brtianin, IT-99-36-A.

Wyr. w sprawie Lubanga, Pre-Trial Chamber Decision, par. 334–336.

Wyr. Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2007 r. w sprawie zastosowania Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa – Bośnia i Hercegowina p. Serbii i Czarnogórze. ICJ Reports 2007.

Decyzja Izby Procesowej Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie Prokurator p. Williamowi Samoei Ruto i Joshui Arap Sangowi, ICC-01/09-01/11.

Wyr. Amerykańskiego Sądu Wojskowego z dnia 22 grudnia 1947 r. w sprawie USA p. Friedrichowi Flickowi i innym.

Wyr. Amerykańskiego Sądu Wojskowego z dnia 28 lipca 1947 r. w sprawie USA p. Carlowi Krauchowi i innym.

Wyr. Amerykańskiego Sądu Wojskowego z dnia 31 lipca 1948 r. w sprawie USA p. Alfriedowi Kruppowi i innym.

Wyr. w sprawie USA p. Ernstowi von Weizsaeckerowi i innym. TWC 1949-1953, Vol. XIV.

Wyr. Sądu Apelacyjnego USA, 9th Cirquit z 2002 r. w sprawie Doe I p. Unocal, 395 F.3d 932, 947.

Wyr. Sądu Apelacyjnego USA, 11th Cirquit w sprawie Chiquita Brands International, Inc. Alien Tort Statute Litigation, nr 12-14898-B, (Appeal from the United States District Court for the Southern District of Florida, No. 08-md-01916).

Wyr. w sprawie Juan Ronalda Tasselkraut, 407 Js 41063/98.

Wyr. w sprawie Eichmanna, 2905.1962. “International Law Review” 1968, nr 36.

Źródła internetowe

Final report of the Panel of Experts on the illegal Exploitation of Natural Resources and Other Forms of Weallh of the Democratic Republic of the Congo (UN Experts Panel). Źródło: https://www.securitycouncilreport.org/un-documents/document/drc-s-2002-1146.php [dostęp: czerwiec 2020].

https://fortune.com/global500/2019/ [dostęp: grudzień 2019].

http://statisticstimes.com/economy/projected-world-gdp-ranking.php [dostęp: grudzień 2019].

https://www.nytimes.com/2012/07/03/business/glaxosmithkline-agrees-to-pay-3-billion-in-fraud-settlement.html [dostęp: grudzień 2019].

https://rightsasusual.com/?p=1283 [dostęp: grudzień 2019].

https://www.theguardian.com/world/2018/dec/11/pedro-muller-hedro-sibillaford-executives-argentina-torture-case [dostęp: grudzień 2019].

https://trialinternational.org/latest-post/guus-van-kouwenhoven/ [dostęp: grudzień 2019].

OECD Declaration and Decisions on International Investment and Multinational Enterprises. Źródło: https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECDLEGAL-0144 [dostęp: czerwiec 2020].

Opinia Naczelnej Rady Adwokackiej o rządowym projekcie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zbiorowe pod groźbą kary z dnia 31 stycznia 2019 roku. Źródło: http://www.adwokatura.pl/admin/wgrane_pliki/file-odpowiedzialnoscpodmiotow-26545.pdf [dostęp: czerwiec 2020].

Opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych do projektu ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary z dnia 18 listopada 2018 r. Źródło: http://obsil.pl/wp-content/uploads/2018/12/Opinia-z-18-listopada-2018-r.-odpowiedzialno%C5%9B%C4%87-podmiot%C3%B3w-zbiorowych.pdf [dostęp: czerwiec 2020].

Rządowy projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Źródło: http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=RPL&Id=RM-10-190-18 [dostęp: luty 2020].

Pobierz

Opublikowane : 2020-10-30


BoczekK. (2020). Odpowiedzialność osób zarządzających w transnarodowych korporacjach w prawie karnym – aspekty międzynarodowe i transnarodowe. Problemy Prawa Karnego, 30(4), 75-96. https://doi.org/10.31261/PPK.2020.04.03

Kamil Boczek 
Uniwersytet Warszawski (doktorant)  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3155-9571