Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw w czasie pandemii COVID-19


Pandemia COVID-19 spowodowała różnego rodzaju zaburzenia w łańcuchach produkcyjnych przedsiębiorstw wielonarodowych. Jednym z nich jest spadek sprzedaży jako powszechna konsekwencja obostrzeń związanych z zakazem przemieszczania się (lockdown measures), których skutkiem są nieoczekiwane rezygnacje z transakcji zakupu towarów, nierealizowanie płatności za towary już zakupione i za gotowe produkty i – w dalszej konsekwencji – zrywanie umów o zatrudnienie. Organizacje międzynarodowe i pozarządowe zaapelowały do przedsiębiorstw wielonarodowych o przestrzeganie zasady społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) i respektowanie umów. Celem artykułu jest analiza stopnia, w jakim ten moralny apel jest jednocześnie rodzajem prawnego wezwania płynącego z międzynarodowych norm regulujących CSR. Po przedstawieniu i ocenie doniosłości głównych problemów związanych z funkcjonowaniem prawa pracy w dobie pandemii COVID-19, osobnej analizie poddane zostały rozpoznane w ten sposób zagadnienia. We wnioskach wskazuje się, że przedsiębiorstwa wielonarodowe rzeczywiście są nie tylko moralnie zobligowane do podjęcia odpowiedzialności, lecz również w oparciu o (quasi-)prawne międzynarodowe normy CSR.

Słowa kluczowe

CSR; COVID-19; Wytycznych ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka; globalne łańcuchy produkcyjne; przedsiębiorstwa wielonarodowe; ILO (Międzynarodowa Organizacja Pracy); Responsible Business Conduct (Odpowiedzialne postępowanie w biznesie)

Alston, Ph., ‘“Core Labour Standards” and the Transformation of the International Labour Rights Regime’, 15(3) European Journal of International Law (2004), 457-521

Alston, Ph., ‘Facing Up the Complexities of the ILO’s Core Labour Standards Agenda’, 16(3) European Journal of International Law (2005), 467-480

Anner, M., ‘Abandoned? The Impact of Covid-19 on Workers and Businesses at the Bottom of Global Garment Supply Chains’, Research Report Center for Global Workers’ Rights 27 March 2020

Antonenko, O., and McGarry, C., ‘What the COVID-19 pandemic means for supply chains’, www.ControlRisk.com, 27 May 2020

Asian Development Bank, ‘Global Shortage of Personal Protective Equipment amid COVID-19: Supply Chains, Bottlenecks, and Policy Implications’, ADB Briefs 130, April 2020

Baldwin, R. and Freeman, R., ‘Supply chain contagion waves: Thinking ahead on manufacturing ‘contagion and reinfection’ from the COVID concussion’, VoxEU.org 1 April 2020

Barro, J. The Companies That Stand to Profit from the Pandemic’, New York Intelligencer 14 April 2020

Belapatiño c.s., ‘The COVID-19 impact on Consumption in Real Time and High Definition’, BBVA Research 24 April 2020

Bellace, J.R., ‘From workers’ rights to human rights at work’, in J.R. Bellace and B.P. ter Haar (eds.), Research Handbook on Labour, Business and Human Rights Law (Cheltenham, Edward Elgar) 2019, 402-420

Bueno, N., ‘The Swiss Popular Initiative on Responsible Business From Responsibility to Liability’, in L.F.H. Enneking, I. Giesen, F.G.H. Kristen, L. Roorda, C.M.J. Ryngaert, A.L.M. Schaap (eds.), Accountability and International Business Operations: Providing Justice for Corporate Violations of Human Rights and Environmental Standards, (London: Routledge) 2018

Bueno, N., ‘Multinational enterprises and labour rights: concepts and imlementation’, in J.R. Bellace and B.P. ter Haar (eds.), Research Handbook on Labour, Business and Human Rights Law (Cheltenham, Edward Elgar) 2019, 421-438

Cheng, A. ‘P&G Says 17,600 Products Could Be Affected By Coronavirus In China, Highlighting Supply Chain Risk’, Forbes 20 February 2020

Chongvilaivan, A., ‘Thailand's 2011 flooding: Its impact on direct exports and global supply chains’, ARTNeT Working Paper Series, No. 113

Christensen, J. ‘Coronavirus outbreak in China could lead to 'critical' shortages of medical products in the US’, CNN 26 February 2020

Clean Clothes Campaign, ‘COVID-19 Demands in defence of Garment Workers in Global Supply Chains’, 18 May 2020, available at: cleanclothes.org/news/2020/covid-19-short-term-demands-in-defense-of-garment-workers-in-global-supply-chains

Clean Clothes Campaign, ‘Garment workers need apparel companies’ assurance that they will be paid during this crisis’, published 1 June 2020, available at cleanclothes.org

Conaghan, J., Fischl, R.M., and Klare, K. (eds.), Labour Law in an Era of Globalization. Transformative Practices & Possibilities (Oxford: OUP) 2002

Craig, J.D.R. and Lynk, S.M., Globalization and the future of labour law, (Cambridge: CUP) 2006

Dangova Hug, A., Tool on (Children’s) Right to Health and Businesses – Unpacking the Human Rights Due Diligence Standard, INTER PARTES Skopje (available at www.interpartes.mk – and promoted by the Business and Human Rights Resource Centre (www.business-humanrights.org))

Davey, M. ‘From batteries to shutters: Australian firms eye potential coronavirus shortages’, The Guardian 21 February 2020

Deloitte, COVID-19 Managing supply chain risk and disruption, available at www.deloitte.com

Donaldson, T., ‘Bangladesh Introduces Country-Wide Lockdown, as Factories Already Face ‘Indefinite Shutdown’’, Sourcing Journal, 25 March 2020

EU Agency for Fundamental Rights (FRA), ‘Stop labour exploitation and protect workers from COVID-19’, News Item 13 July 2020, available at www.fra.europe.eu

Fair Labour Association, COVID-19 PANDEMIC GUIDANCE DOCUMENT: Workplace-Level Preparations and Safeguards, available at www.fairlabor.org

García-Muñoz Alhambra, M.A., Haar, B.P. ter, and Kun, A., ‘Soft on the Inside, Hard on the Outside: An Analysis of the Legal Nature of New Forms of International Labour Law’, International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations, (2011) 27(4), 337-363

García-Muñoz Alhambra, M.A., Haar, B.P. ter, and Kun, A., ‘Harnessing Public Institutions for Labour Law Enforcement. Embedding a Transnational Labour Inspectorate within the ILO’, International Organizations Law Review 17(2020) 233-260

Haar, B.P. ter, ‘Love, Flirt or Repel: Hybrid global governance of the ILO core labour standards’, European Journal of Social Law 2(2013) 68-102

Haar, B.P. ter, and Kun, A. ‘The CSR-policy of the EU in a global context – with specific regard to its uneven regional implementation across Europe’, in J.R. Bellace and B.P. ter Haar (eds.), Research Handbook on Labour, Business and Human Rights Law (Cheltenham, Edward Elgar) 2019

Haar, B.P. ter, Menegatti, E., Senatory, I. and Sychenko, E. (eds.) ‘COVID-19 and Labour Law. A Global Review’, special issue of the Italian Labour Law e-Journal (2020), https://illej.unibo.it/

Hätönen, J. and Eriksson, T. ‘30+ years of research and practice of outsourcing–Exploring the past and anticipating the future’, Journal of International Management 15 (2009) 142-155

Heeringa, D., ‘Gaan we in plaats van ‘Made in China’ vaker ‘Made in the Netherlands’ zien?’, Nieuwsuur (TV programme) 29 May 2020

Hepple, B. Labour Laws and Global Trade (Oxford: Hart Publishing) 2005

Hoeks, V. ‘Corona onder controle? De Chinezen willen door! Hoe China werkt volgens ‘het nieuwe normaal’ en hoe Europa daarop in kan springen’, available at: leidenasiacentre.nl/corona-onder-controle-de-chinezen-willen-door-dutch/

Hossain, A. ‘Coronavirus: Two million Bangladesh jobs 'at risk' as clothes orders dry up’, BBC Bengali 29 April 2020

Hughes Jennett, J., Hamzi, L., and Mashru, R., ‘Corporate Human Rights Due Diligence in times of COVID-19’, EJIL:Talk! Blog of the European Journal of International Law, 30 July 2020

IOE and ILO-ACT/EMP, A global survey of employer and business membership organizations: Inside impacts and responses to COVID-19, published by the International Labour Office, 29 June 2020

ILO Centenary Declaration for the Future of Work, adopted by the Conference at its One Hundred And Eighth Session, Geneva, 21 June 2019, available at www.ilo.org

ILO, ‘COVID-19 impact onchild labour and forced labour:The response of the IPEC+ Flagship Programme’, available at www.ilo.org/ipec-plus

ILO Monitor: COVID-19 and the world of work, available at www.ilo.org

ILO News, ‘COVID-19 cruelly highlights inequalities and threatens to deepen them’, 30 March 2020

ILO Rules of the Game An introduction to the standards-related work of the International Labour Organization (Centenary edition 2019), available at www.ilo.org

Ivanov, D. ‘Predicting the impacts of epidemic outbreaks on global supply chains: A simulation-based analysis on the coronavirus outbreak(COVID-19/SARS-CoV-2) case’, Transportation Research Part E 136 (March 2020) 101922

Ivanov, D. and Das, A. ‘Coronavirus (COVID-19/SARS-CoV-2) and supply chain resilience: a research note’, Int. J. Integrated Supply Management, 13(1) 2020, 90-102

Jonge, A. de, Transnational Corporations and International Law. Accountability in the Global Business Environment, (Cheltenham; Edward Elgar) 2011

Koç, A., ‘Volledige Steun van de raad voor het terughalen van productie uit lagelonenlanden’, Nieuwsbrief CDA Enschede, 15 November 2013

Langille, B.A. ‘Core Labour Rights – The True Story (Reply to Alston)’, 16(3) European Journal of International Law (2005), 409-437

Locke, R. The Promise and Limits of Private Power (Cambridge; CUP) 2013

Maupain, F., ‘Revitalization not Retreat. The Real Potential of the 1998 ILO Declaration for the Universal Protection of Workers’ Rights’, 16(3) European Journal of International Rights (2005), 439-465

Meenakshi, S. ‘Covid-19: It's time to show what responsible means’, Fair wear Foundation (Stories), 28 April 2020, available at: www.fairwear.org/stories/covid-19-its-time-to-show-what-responsible-means

Minister Bruno Le Maire’s speech European industrial independence of 2 April 2020, available at: www.gouvernement.fr/en/european-industrial-independence

Montero, M.J., Araque, R.A., Rey, J.M., ‘Occupational health and safety in the framework of corporate social responsibility’, Safety Science 27 (2009) 1440-1445

Neuteboom, N. and Golec, P. ‘Consumers in the coronavirus era’, ABN AMRO 21 April 2020

OECD, ‘COVID-19 and Responsible Business Conduct’, OECD Policy Responses to Coronavirus (COVID-19), 16 April 2020

OECD, ‘COVID-19 and Global Value Chains: Policy Options to Build More Resilient Production Networks’, OECD Policy Responses to Coronavirus (COVID-19), 3 June 2020

Oxford Business Group, ‘The impact of Covid-19 on global supply chains’, COVID 19 Economic Impact Assessment 24 April 2020

Pamuk, H. and Shahal, A., ‘Trump administration pushing to rip global supply chains from China: officials’, Reuters (Business) 4 May 2020

Papadakis, K., (ed.), Shaping Global Industrial Relations. The Impact of International Framework Agreements. (New York, Palgrave MacMillan) 2011

Patel, J. and Child, S., ‘Rise in forced labour expected amid the Covid-19 economic crisis’, Mail&Guardian, 20 June 2020

Pisch, F. ‘Managing Global Production: Theory and Evidence from Just-in-Time Supply Chains’, CEP Discussion Paper No 1689 April 2020

Price, Waterhouse, Coopers (PWC), with information and guidelines on global level, available at www.pwc.com

Ranney, M.L., Griffeth, V. and Jha, A.K., ‘Critical Supply Shortages — The Need for Ventilators and Personal Protective Equipment during the Covid-19 Pandemic’, The New England Journal of Medicine 30 April 2020

Responsible Business Alliance, Responsible Business Conduct During The Covid-19 Crisis, available at www.responsiblebusiness.org

Ryder, G., “Social protection a vital part of the pandemic response” (available at www.ilo.org – COVID-19 and social protection)

Sarkis, J., Cohen, M.J., Dewick, P., Schröder, P., ‘A brave new world: Lessons from the COVID-19 pandemic for transitioning to sustainable supply and production’, Elsevier Public Health Emergency Collection, 17 April 2020 (doi: 10.1016/j.resconrec.2020.104894)

Schnirring, L., ‘Global COVID-19 total nears 14 million amid appeal for nations in crisis’, CIDRAP News 17 July 2020.

Seric, A., Görg, H., Mösle, S., and Windisch, M. ‘Managing COVID-19: How the pandemic disrupts global value chains’, Opinion on UNIDO’s Industrial Analytics Platform April 2020

SOMO, Should I stay or should I go?, Discussion Paper (April 2016), available at www.somo.nl.

SOMO, ECCHR and PAX, Responsible disengagement in the time of corona, Position paper, April 2020

Trebilcock, A., ‘Due Diligence on labour issues – Opportunities and limits of the UN Guiding Principles on Business and Human Rights’, in A. Blackett and A. Trebilcock (eds), Research Handbook on Transnational Labour Law (Cheltenham: Edward Elgar) 2015, 93-107

United Nations, UN leads bid to help 135 countries get vital COVID-19 medical kit, amid severe global shortages 28 April 2020

UN Development Programme, ‘Human Rights Due Diligence and COVID-19: Rapid Self-Assessment for Business’, available at www.undp.org

Valinsky, J. ‘Business is booming for these 14 companies during the coronavirus pandemic’, CNN Business 7 May 2020

White, E, Jung-a, S., Miller, J., and Cambell, P. ‘EU and US carmakers warn ‘weeks away’ from China parts shortage’, Financial Times 4 February 2020

Opublikowane : 2020-11-27

ter HaarB. P. (2020). Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw w czasie pandemii COVID-19. Z Problematyki Prawa Pracy I Polityki Socjalnej, 19(2), 1-36. https://doi.org/10.31261/zpppips.2021.19.01

Beryl Philine ter Haar 
Uniwersytet w Lejdzie  Holandia

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).