O zadawaniu pytań na lekcji języka polskiego. Studium przypadku


Abstrakt

The article presents the results of qualitative and quantitative analysis of questions asked during a single Polish language lesson. It consists of two main parts. The first presents and comments on the results of the teacher’s questions analysis, the second ‒ questions asked by students. The concept of Bogusław Skowronek was used, who distinguished four types of questions in his classification: 1) reassuring-instrumental; 2) substantive; 3) about the meta-didactic function; 4) not related to the classroom situation. The first two categories were specified in more detail by Elizabeth Perrott’s proposition, which distinguishes between guiding questions and questions for clarification among reassuring-instrumental questions, while she divides substantive questions according to the type of thought process launched during the answer and indicates lower-order and higher-order questions. The text ends with a summary containing not very optimistic conclusions.


Słowa kluczowe

lesson dialogue; conversation; question; teacher; student

Barnes D.: Nauczyciel i uczniowie. Od porozumiewania się do kształcenia. Tłum. J. Radzicki. Warszawa 1988.

Biłos E.: Wypowiedzenia pytajne w nauczaniu języka polskiego. Częstochowa 1992.

Bortnowski S.: Jak uczyć poezji?. Warszawa 1991.

Bortnowski S.: Przewodnik po sztuce uczenia literatury. Warszawa 2005.

Dudzikowa M.: Stawianie pytań służy rozwojowi. „Nowości Oświaty” 1993, nr 5.

Fisher R.: Uczymy jak się uczyć. Tłum. K. Kruszewski. Warszawa 1999.

Gołębniak B.D.: Nauczanie i uczenie się w klasie. W: Pedagogika 2: Podręcznik akademicki. Red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski. Warszawa 2014.

Kawka M.: Dyskurs szkolny. Zagadnienia języka. Kraków 1999.

Klus‑Stańska D.: Jak nie rozwijać mowności dzieci, czyli o tzw. pogadance szkolnej. W: Edukacja polonistyczna na rozdrożach. Spotkania z językiem polskim w klasach I—III. Red. D. Klus‑Stańska, M. Dagiel. Olsztyn 1999.

Klus‑Stańska D., Nowicka M.: Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej. Warszawa 2013.

Kojs W.: Pytania i polecenia w kształceniu systematycznym. Analiza operatorów. Katowice 1994.

Kojs W.: Uwarunkowania dydaktycznych funkcji podręcznika. Warszawa 1975.

Mieszalski S.: Interakcje w klasie szkolnej. O społecznym funkcjonowaniu nauczycieli i uczniów w szkole podstawowej. Warszawa 1990.

Myrdzik B.: Czy rozmowa jest metodą?. W: Eadem: Nowoczesność i tradycja w kształceniu literackim. Podręcznik do ćwiczeń z metodyki języka polskiego. Lublin 2000.

Nocoń J.: Polecenia i pytania w podręcznikach nauki o języku. Opole 1997.

Nocoń J.: Stylistyczne aspekty dyskursu edukacyjnego. W: Odmiany stylowe polszczyzny — dawniej i dziś. Red. U. Sokólska. Białystok 2011.

Nowak E.: Sztuka zadawania pytań. W: Doskonalenie warsztatu nauczyciela polonisty. Red. A. Janus‑Sitarz. Kraków 2005.

Perrott E.: Posługiwanie się pytaniami w trakcie klasowej dyskusji. W: Eadem: Efektywne nauczanie. Praktyczny przewodnik doskonalenia nauczyciela. Tłum. A. Janowski. Warszawa 1995, s. 57—88.

Perrott E.: Pytania. W: Eadem: Efektywne nauczanie. Praktyczny przewodnik doskonalenia nauczyciela. Tłum. A. Janowski. Warszawa 1995, s. 44—56.

Putkiewicz E.: Proces komunikowania się na lekcji. Analiza wypowiedzi nauczycieli i uczniów. Warszawa 1990.

Skowronek B.: O dialogu na lekcjach w szkole średniej. Analiza pragmatyczno‑językowa. Kraków 1999.

Stake R.E.: Studium przypadku. W: Ewaluacja w edukacji. Red. L. Korporowicz. Warszawa 1997.

Śnieżyński M.: Sztuka dialogu — teoretyczne założenia a szkolna rzeczywistość. Kraków 2005.

Tabisz A.: Czy lekcje języka polskiego uczą myślenia?. „Polonistyka. Innowacje” [w druku].

Tabisz A.: O pytaniach podczas rozmowy maturalnej z języka polskiego. „Kształcenie Językowe” 2019, nr 17, s. 29—41.

Żydek‑Bednarczuk U.: Struktura tekstu rozmowy potocznej. Katowice 1994.

Źródła internetowe

Brzeziński A.: Lekcja pod znakiem zapytania. https://www.nowaera.pl/o-nas/programy-edukacyjne/ucze-i-wychowuje/motywacja/lekcja-pod-znakiem-zapytania [data dostępu: 15.03.2020].

Mizerek H.: Studium przypadku w badaniach nad edukacją. Istota i paleta zastosowań. https://repozytorium.ukw.edu.pl/bitstream/handle/item/5517/Studium%20przypadku%20w%20badaniach%20nad%20edukacj%c4%85%20Istota%20i%20paleta%20zastosowa%c5%84.pdf?sequence=1&isAllowed=y [data dostępu: 15.03.2020].

Żytko M.: Pozwólmy dzieciom mówić i pisać — w kontekście badań umiejętności językowych trzecioklasistów. http://biblioteka-krk.ibe.edu.pl/opac_css/doc_num.php?explnum_id=843 [data dostępu: 16.03.2020].

Pobierz

Opublikowane : 2020-10-06


TabiszA. (2020). O zadawaniu pytań na lekcji języka polskiego. Studium przypadku. Z Teorii I Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego, 29, 139-156. https://doi.org/10.31261/TPDJP.2020.29.10

Anna Tabisz 
Uniwersytet Opolski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-1714-7052