„Mowa nienawiści” vs „przemysł pogardy”. Instrumentalizacja pojęcia „mowy nienawiści” w polskiej publicystyce politycznej w latach 2010—2019

Zbigniew Werra
https://orcid.org/0000-0003-4795-9473

Abstrakt

Autor porusza problem instrumentalizacji pojęcia mowy nienawiści w kontekście toczącego się w Polsce sporu ideologiczno‑politycznego jako konsekwencji głębokiej polaryzacji sceny politycznej po katastrofie smoleńskiej z 10 kwietnia 2010 roku. Na przykładzie wybranych tekstów publicystycznych z lat 2010—2019 ukazano mechanizm wykorzystania takich pojęć, jak przemysł pogardy i mowa nienawiści do dyskredytacji wartości oraz postaw reprezentowanych przez przeciwstawne strony debaty publicznej w Polsce.


Słowa kluczowe

„mowa nienawiści”; „przemysł pogardy”; spór ideologiczno‑polityczny; podział socjopolityczny

ANTOSZEWSKI A., HERBUT R.: Demokracje Europy Środkowo-Wschodniej w perspektywie porównawczej. Wrocław 1998.

BARAN D.: W kulturze mediów, w mediach bez kultury – wypowiedź polityczna jako impuls publicznej pseudodebaty. „Państwo i Społeczeństwo” 2012, nr 1.

BARTOSZEK A.: Kryzys debaty publicznej w polskiej demokracji a pop-polityka. „Przegląd Socjologiczny” 2018, T. 67, nr 2.

BEYLIN M.: W oparach pogardy. „Gazeta Wyborcza”, 15.04.2011 – http://wyborcza.pl/magazyn/1,124059,9445344,W_oparach_pogardy.html (dostęp: 25.09.2019).

BILLIG M.: Ideology and Opinions: Studies and Rhetorical Psychology. Thousand Oaks, CA 1991.

BŁASZCZAK M.: Tragedia w Smoleńsku była efektem przemysłu pogardy za rządów PO-PSL – http://300polityka.pl/live/2016/05/12/blaszczak-tragedia-w-smolenska-byla-efektem-przemyslu-pogardy-za-rzadow-po-psl/ (dostęp: 25.09.2019).

BOBBIO T.: Lewica i prawica. Kraków 1996.

BRZOZA K., GŁUSZEK-SZAFRANIEC D., SZOSTOK P.: Upolitycznienie przekazu prasowego w wybranych polskich tygodnikach opinii. Wstępny raport z badań. „Political Preferences” 2018, nr 16.

CATOVIC E.: A Right to Hate. The Comparative Study on the Approach to Hate Speech in the United States and Sweden, Sweden 2014 – http://www.diva-portal.se/smash/get/diva2:793367/FULLTEXT01.pdf/ (dostęp: 22.08.2019).

CBOS: Społeczna percepcja przemocy werbalnej i mowy nienawiści. Komunikat z badań. Oprac. M. FELIKSIAK. Warszawa 2007, BS/74/2007.

CYMANOW-SOSIN K.: Mowa nienawiści – etyczne ramy komunikowania i podmiotowa odpowiedzialność wobec walczących słów. „Media Studies” 2018, nr 3(74).

CZYKWIN E.: Stygmat społeczny. Warszawa 2007.

DIJK T.A. VAN: Principles of Critical Discourse Analysis. “Discourse & Society” 1993, Vol. 2.

DOBEK-OSTROWSKA B.: Między politologią i komunikologią. Razem czy osobno? Przypadek mediów studiów porównawczych nad relacjami polityki mediów w Europie Środkowo-Wschodniej. „Politeja” 2015, nr 36.

FAIRCLOUGH N., WODAK R.: Krytyczna analiza dyskursu. W: Współczesne teorie socjologiczne. Wybór i oprac. W. JASIŃSKA-KANIA, L. M. NIJAKOWSKI, J. SZACKI, M. ZIÓŁKOWSKI. Warszawa 2006.

FAIRCLOUGH N.: Analisyng Discourse. Textual Analisys for Social Research. London–New York 2003.

FEUSETTE K.: Autorzy przemysłu pogardy powinni odejść z mediów. Do piły tarczowej nie wyciąga się ręki na zgodę, 26.10.2015 – https://wpolityce.pl/polityka/ (dostęp: 20.09.2019).

FIEDORCZUK J.: Zabronić nienawiści – dyskretny urok cenzury. „Do Rzeczy”, 20.01.2019 – https://dorzeczy.pl/kraj/90768/Zabronic-nienawisci-dyskretny-urok-cenzury.html (dostęp: 25.09.2019).

GIDDENS A.: Poza lewicą i prawicą. Przyszłość polityki radykalnej. Przeł. J. SERWAŃSKI. Poznań 2001.

GŁOWIŃSKI M.: Retoryka nienawiści. „Nauka” 2007, nr 2.

GRABOWSKA M., SZAWIEL T.: Budowanie demokracji. Podziały społeczne, partie polityczne i społeczeństwo obywatelskie w postkomunistycznej Polsce. Warszawa 2001.

HEYWOOD A.: Ideologie polityczne. Wprowadzenie. Przeł. M. HABURA, N. ORŁOWSKA, D. STASIAK. Red. nauk. T. ŻYRO. Warszawa 2008.

KARNOWSKA D.: Identyfikacja lewica–prawica i jej rozumienie w przestrzeni kulturowej. W: Preferencje polityczne 2009. Postawy, identyfikacje, zachowania. Red. A. TURSKA-KAWA, W. WOJTASIK. Katowice 2010.

KMIECIK S.: Cel: Andrzej Duda. Przemysł pogardy kontra prezydent zmiany. Warszawa 2015.

KMIECIK S.: Przemysł pogardy 2. Mowa nienawiści wobec Lecha i Jarosława Kaczyńskich przed i po 10 kwietnia 2010 r. Warszawa 2013.

KMIECIK S.: Przemysł pogardy. Niszczenie wizerunku prezydenta Lecha Kaczyńskiego w latach 2005–2010 i po jego śmierci. Warszawa 2013.

KONFERENCJA EPISKOPATU POLSKI: Apb Stanisław Gądecki Metropolita Poznański Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, Apel Przewodniczącego Episkopatu Polski o wzajemny szacunek i kulturę w debacie publicznej, Warszawa, 13 grudnia 2017 – https://episkopat.pl (dostęp: 20.08.2019).

KOWALSKI S.: Obecność mowy nienawiści w życiu społecznym i debacie publicznej. W: Mowa nienawiści a wolność słowa. Aspekty prawne i społeczne. Red. M. WYRZYKOWSKI, R. WIERUSZEWSKI, A. BODNAR, A. GLISZCZYŃSKI-GRABIAS. Warszawa 2010.

KUBLIK A.: „Wiadomości”: Przemysł propagandy walczy z przemysłem pogardy. „Gazeta Wyborcza”, 4.05.2017 – http://wyborcza.pl/7,75968,21764436,wiadomosci-przemysl-poropagandy-walczy-z-przemyslem-pogardy.html (dostęp: 25.09.2019).

KUJAWA D.: Złożoność i niejednoznaczność mowy nienawiści. „Refleksje” 2018, nr 17.

KURCZ I.: Zmiana stereotypów: jej mechanizmy i granice. W: Stereotypy i uprzedzenia. Uwarunkowania psychologiczne i kulturowe. Red. M. KOFTA, A. JASIŃSKA-KANIA. Warszawa 2001.

KWIATKOWSKA A.: „Hańba w Sejmie” – zastosowanie modeli generatywnych do analizy debat parlamentarnych. „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2017, T. 13, nr 2.

LEGUTKO R.: „Mowa nienawiści” czyli „knebel” i „pałka”, wypowiedź dla Fronda.pl, 29.01.2019 – https://www.fronda.pl/a/prof-ryszard-legutko-dla-frondy-mowa-nienawisci-czyli-knebel-i-palka,121588.html (dostęp: 25.09.2019).

LEGUTKO R.: Czym jest antykaczyzm, 24.05.2013 – https://niezalezna.pl/41654-czym-jest-antykaczyzm (dostęp: 20.09.2019).

LIPIŃSKI A.: Prawica na polskiej scenie politycznej w latach 1989–2011. Warszawa 2016.

LISICKI P.: Adamowicza nie zabiła żadna „mowa nienawiści”, rozmowa z Tomaszem Wandasem dla Fronda.pl, 23.01.2019 – https://www.fronda.pl/a/pawel-lisicki-dla-frondy-polska-panstwem-nienawisci-panstwem-pisu,121357.html (dostęp: 25.09.2019).

ŁODZIŃSKI S.: Problemy dyskryminacji osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce (polityka państwa, regulacje prawne i nastawienia społeczne). Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, 2003, Raport nr 219.

ŁYSIAK W.: Mowa nienawiści. „Do Rzeczy” 2019, nr 11.

MAJ P.: Lewicowość, centrowość i prawicowość: w nauce o polityce. Rzeszów 2018.

MIELCAREK J.: Wybrane konflikty na scenie politycznej Polski w latach 1989–2014. „Refleksje” 2015, nr 12.

Mocne słowa Ziemkiewicza: nie liczmy, że jakakolwiek przyzwoitość ich powstrzyma. „Do Rzeczy”, 18.01.2019 – https://dorzeczy.pl/kraj/90507/Mocne-slowa-Ziemkiewicza-Nie-liczmy-ze-jakakolwiek-przyzwoitosc-ich-powstrzyma.html (dostęp: 25.09.2019).

Mowa nienawiści. Raport 2001. Oprac. S. KOWALSKI, M. TULLI – http://or.icm.edu.pl (dostęp: 25.08.2019).

NIJAKOWSKI L.M.: Mowa nienawiści w świetle teorii dyskursu. W: Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii. Red. A. HOROLETS. Toruń 2008.

OBACZ P.: Podział „Polska solidarna – Polska liberalna” w świetle wybranych koncepcji pluralizmu politycznego. Kraków 2018.

OBREMSKI K.: Prezydent Lech Kaczyński: „Przemysł pogardy” – „mowa nienawiści” – neosofistyka. „Znaczenia” 2013, nr 8.

PIĄTEK T.: Jesteśmy u siebie, mamy prawo być niemili. „Gazeta Wyborcza”, 23.04.2016 – http://classic.wyborcza.pl/archiwumGW/8145793/JESTESMY-U-SIEBIE--MAMY-PRAWO-BYC-NIEMILI (dostęp: 25.09.2019).

Przemysł pogardy trwa, wywiad Mateusza Rawicza ze Sławomirem Kmiecikiem, 20.11.2013 – https://wpolityce.pl/polityka/171468-slawomir-kmiecik-przemysl-pogardy-trwa (dostęp: 20.09.2019).

RADOMSKI J.: Kłamstwo, które stało się prawdą, 5.07.2013 – https://liberte.pl/klamstwo-ktore-stalo-sie-prawda (dostęp: 25.09.2019).

ROGALSKA E., URBAŃCZYK M.: Złożoność zjawiska mowy nienawiści w pozaprawnym aspekcie definicyjnym. „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2017, T. 39, nr 2.

ROMASZEWSKA A.: Mowa nienawiści – konstrukt lewicowych hipokrytów, rozmowa z Tomaszem Wandasem dla Fronda.pl, 27.01.2019 – https://www.fronda.pl/a/agnieszka-romaszewska-dla-frondy-obelga-znieslawienie-a-mowa-nienawisci,121511.html (dostęp: 25.09.2019).

SIEDLECKA E.: Od mowy nienawiści do zabijania. „Gazeta Wyborcza”, 20.09.2013.

Skąd się bierze mowa nienawiści i jak z nią walczyć. „Polityka”, 6.06.2017 – https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/1707416,1,skad-sie-bierze-mowa-nienawisci-i-jak-z-nia-walczyc.read (dostęp: 25.09.2019).

SOKOŁOWSKI J.K.: Od sojuszu do skrajnej wrogości. Ewolucja zachowań parlamentarnych Platformy Obywatelskiej i Prawa i Sprawiedliwości w latach 2001–2013. „Studia Politologica” 2015, nr 15.

SOMMER H.: Czy upadek kultury mediów? „Humanities and Social Sciences” 2016, nr 3.

SZEROCZYŃSKA M.: Przestępstwa z nienawiści motywowane niepełnosprawnością – stan prawny w Polsce w świetle regulacji międzynarodowych i zagranicznych – http://ptpa.org.pl/site/assets/files/publikacje/opinie (dostęp: 22.08.2019).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks Karny, Dz.U. 1997, nr 88, poz. 553.

WARZECHA Ł.: Jazgot homoseksualnego lobby. „Rzeczpospolita”, 10.12.2013 – https://www.rp.pl/artykul/1071161-Jazgot-homoseksualnego-lobby.html (dostęp: 25.09.2019).

WAŚKO A.: Polityczna „mowa nienawiści”, 16.07.2012 – https://naszdziennik.pl/mysl/4017,polityczna-mowa-nienawisci.html (dostęp: 25.09.2019).

Wieczór autorski Sławomira Kmiecika w klubie Ronina, 19.03.2014 – https://blogpress.pl/mode/18770/ (dostęp: 25.09.2019).

WIELOWIEYSKA D.: Przemysł pogardy według Piotra Zaremby. „Gazeta Wyborcza”, 12.05.2019 – http://wyborcza.pl/1,75968,7872642,Przemysl_pogardy_wg_Piotra_Zaremby.html (25.09.2019).

WILDSTEIN B.: Dlaczego w Polsce będzie trwał przemysł pogardy. „wSieci” 2015, nr 33.

WIŚNIEWSKI M., HANSEN K., BILEWICZ M., SORAL W., ŚWIDERSKA A., BULSKA D.: Mowa nienawiści, mowa pogardy. Raport z badania przemocy werbalnej wobec grup mniejszościowych. Warszawa 2017.

WOJTASIK W.: Lewica i prawica w Polsce. Aspekty ekonomiczno-społeczne. Sosnowiec 2011.

ZAREMBA P.: Przemysł pogardy. „Rzeczpospolita”, 5.05.2010 – https://www.rp.pl/artykul/471389-Przemysl-pogardy.html (dostęp: 29.08.2019).

Pobierz

Opublikowane : 2019-12-28


Werra, Z. (2019). „Mowa nienawiści” vs „przemysł pogardy”. Instrumentalizacja pojęcia „mowy nienawiści” w polskiej publicystyce politycznej w latach 2010—2019. Studia Politicae Universitatis Silesiensis, 27, 9-27. https://doi.org/10.31261/SPUS.2019.27.01

Zbigniew Werra  zb.werra@wp.pl
Katedra Komunikacji Społecznej i Dziennikarstwa, Wydział Humanistyczny, Politechnika Koszalińska  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4795-9473

Zbigniew J. Werra, dr hab., profesor Politechniki Koszalińskiej, kierownik katedry komunikacji społecznej i dziennikarstwa Wydziału Humanistycznego. Zainteresowania, a zarazem obszar badawczy wynikają z faktu historycznego, jakim była zbrodnia katyńska z 1940 roku. Na podstawie tego wydarzenia zostało opisane zjawisko katynizmu w jego cybernetycznym znaczeniu. W związku z tym prowadzone badania dotyczą mechanizmów i narzędzi, jakimi posługuje się katynizm w procesie systemowej degradacji podmiotowości osoby ludzkiej, społeczeństwa oraz relacji w ich tzw. upośledzonej formie.