Dźwięk w przekładzie. Onomatopeje w wierszu Lokomotywa Juliana Tuwima i jego chorwackim przekładzie


Abstrakt

W artykule przeprowadzono analizę wymagającego środka stylistycznego, jakim jest onomatopeja, w oryginalnym tekście — wierszu Lokomotywa Juliana Tuwima i w jego chorwackim przekładzie. Onomatopeje imitują dźwięki rzeczywistości pozajęzykowej, wykorzystując w tym celu specyfikę warstwy fonicznej danego języka, są zatem uwarunkowane kulturowo. W analizowanym tekście wyjściowym warstwa foniczna w dużej mierze uzupełnia warstwę semantyczną, jednak w przekładzie ta zależność jest wyraźnie ograniczona. Techniki translatorskie, w tym liczne kompensacje, w tłumaczonym wierszu nie oddają w pełni wrażeń akustycznych oryginalnego tekstu.


Słowa kluczowe

onomatopeja; tłumaczenie; Tuwim; język polski; język chorwacki

Bagić K., 2012: Rječnik stilskih figura. Zagreb, Školska knjiga.

Bańko M., 2009: Słownik onomatopei, czyli wyrazów dźwięko- i ruchonaśladowczych. Warszawa, PWN.

Barić E. et al., 1997: Hrvatska gramatika. Zagreb, Školska knjiga.

Bednarczyk A., 2008: W poszukiwaniu dominanty translatorskiej. Warszawa, PWN.

Catford J. C., 1965: A Linguistic Theory of Translation. An Essay in Applied Linguistics. London, Oxford University Press.

De Saussure F., 2000: Tečaj opće lingvistike. V. Vinja, tłum. Zagreb, ArTresor: Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje.

Ehlich K., 2009: Interjektion und Responsiv. W: L. Hoffmann, hrsg.: Handbuch der deutschen Wortarten. Berlin—New York, Walter de Gruyter, s. 423—445.

Fiedorow A. B., 2002: Osnowy obszczej tieorii pieriewoda. Moskwa, Filologija TRI.

Fischer A., 1999: What, if Anything, is Phonological Iconity? W: M. Nänny, O. Fischer, eds.: From Miming Meaning. Iconity in Language and Literature. Amsterdam—Philadelphia, John Benjamins Publishing Company, s. 123—134.

Guberina P., 1967: Stilistika. Zagreb, Zavod za fonetiku Filozofskog fakulteta Sveučilišta.

Jakobson R., 1960: Poetyka w świetle językoznawstwa. „Pamiętnik Literacki“, z. 1, s. 77—86.

Jędrzejko E., 1997: Strategia tekstotwórcza a gry językowe. W: E. Jędrzejko, U. Żydek-Bednarczuk, red.: Gry w języku, literaturze i kulturze. Warszawa, Energeia.

Komissarow W. N., 2011: Sowriemiennoje pieriewodowiedienije. Moskwa, Walent.

Kubaszczyk J., 2016: Faktura oryginału i przekładu. O przekładzie tekstów literackich. Warszawa, PWN.

Lewicki R., 2017: Zagadnienia z lingwistyki przekładu. Lublin, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Lipiński K., 2002: Po szynach ospale… O tłumaczeniach „Lokomotywy” Juliana Tuwima na język niemiecki. W: J. Koźbiał, red.: Recepcja — transfer, przekład. T. 1. Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 69—86.

Lukszyn J., 1993: Tezaurus terminologii translatorycznej. Warszawa, PWN.

Nida E., 1964: Toward a Science of Translating. Leiden, E. J. Brill.

Ostaszewska D., Tambor J., 2006: Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego. Warszawa, PWN.

Pavlović N., 2015: Uvod u teorije prevođenja. Zagreb, Leykam international d. o. o.

Peirce Ch., 1991: Peirce on Signs: Writings on Semiotic by Charles Sanders Peirce. J. Hoopes, ed. Chapel Hill, University of North Carolina Press.

Pszczołowska L., 1975: Jak się przekłada onomatopeje. „Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacje“, nr 6 (24), s. 87—98.

Sapir E., 1929: A study in phonetic symbolism. „Journal of Experimental Psychology“, nr 12 (3), s. 225—239.

Silić J., Pranjković I., 2005: Gramatika hrvatskoga jezika za gimnazije i visoka učilišta. Zagreb, Školska knjiga.

Szober S., 1962: Gramatyka języka polskiego. W. Doroszewski, oprac. Warszawa, PWN.

Tuwim J., 2007: Lokomotywa. Poznań, Oficyna Wydawnicza G&P.

Tuwim J., 2015: Lokomotiva. J. Novljaković, E. Kišević, tłum. Zagreb, Ibis Grafika.

Winogradow W. S., 2004: Pieriewod: obszczije i leksiczeskije woprosy. Moskwa, Izdatielstwo instituta obszczego sriednieg obrazowanija RAO.

Woronin S. W., 2006: Osnowy fonosiemantiki. Moskwa, Izdatielstwo Lenand.

Wróbel H., 2001: Gramatyka języka polskiego. Podręcznik akademicki. Kraków, Od Nowa.

Pobierz

Opublikowane : 2020-06-29


Pycia-KošćakP. (2020). Dźwięk w przekładzie. Onomatopeje w wierszu Lokomotywa Juliana Tuwima i jego chorwackim przekładzie. Przekłady Literatur Słowiańskich, 10(1), 191-206. https://doi.org/10.31261/PLS.2020.10.01.08

Paulina Pycia-Košćak 
Uniwersytet Śląski w Katowicach  Polska
https://orcid.org/0000-0002-7886-7566




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Złożenie tekstu do Redakcji „Przekładów Literatur Słowiańskich” jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na udostępnianie tegoż tekstu wraz z metadanymi na warunkach licencji  Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License. 

Submitting his or her contributions to “Translations of Slavic Literatures” („Przekłady Literatur Słowiańskich”), the Author consents to licensing his or her work under  Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.