ZAPROSZENIE DO PUBLIKACJI

Modernizm w przekładzie CFP Issue 11/2021

ZAPROSZENIE NA MIĘDZYNARODOWĄ KONFERENCJĘ PRZEKŁADOZNAWCZĄ NA TEMAT:

MODERNIZM W PRZEKŁADZIE (konferencja odbędzie się w czerwcu 2021 r., publikacja numeru tematycznego planowana jest w 2021 r., prace nad wydaniem numeru rozpoczną się na początku 2021 roku, artykuły można przesyłać do końca grudnia 2020 r.). Konferencja uzyskła dofinansowanie z programu "Doskonała nauka" Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

W badaniach nad modernizmem ostatnich kilkunastu lat refleksję nad ponadregionalnymi, ogólnoformacyjnymi znamionami europejskiego modernizmu wyraźnie przeciwważy nurt dociekań komparatystycznych zogniskowanych na lokalnej odrębności, prądowych i terminologicznych antynomiach oraz historyczno-kulturowej specyfice modernizmów regionalnych. „Zwrot transnarodowy”, który w badaniach nad modernizmem ogłosili Douglas Mao i Rebecca L. Walkowitz, nie tylko pozwolił włączyć w obszar uwagi badawczej heterogeniczne tradycje kulturowe, geopolityczne i historyczne, ale także udobitnił rolę przekładu w międzykulturowej ekspansji, cyrkulacji i transformacji modernistycznych idei, prądów, poetyk, stylów i gatunków. Znaczący wzrost zainteresowania problemami przekładu literackiego w badaniach porównawczych nad modernizmem ostatnich lat pozwala zdiagnozować na tym obszarze „zwrot translacyjny”. Przekład ujmowany jest nie tylko jako modus twórczej aktywności i jeden z dyskursów modernistycznej literatury, ale także jako manifestacja modernistycznej wrażliwości i samoświadomości kulturowej, a nawet podstawowa kategoria analityczna zdolna uchwycić specyfikę tej formacji historyczno-kulturowej i artystyczno-ideowej.

„Przekład modernistyczny” chcielibyśmy potraktować nie jako stabilny i wewnętrznie koherentny zespół wyznaczników, ściśle określony typ doświadczeń translatorskich lub zbiór kanonicznych tekstów, lecz raczej jako zestaw pytań i problemów wyłaniających się w różnojęzycznych badaniach porównawczych nad europejskimi modernizmami literackimi i w różnojęzycznych dyskursach przekładoznawczych. Zależy nam przede wszystkim na poszukiwaniu i porównywaniu możliwych odpowiedzi na pytania: „czym jest nowoczesność w przekładzie?”, „na czym polega modernistyczna rewolucja w rozumieniu przekładu?” na terenie różnych literatur narodowych i w odniesieniu do różnych europejskich paradygmatów modernizmu, a nie na budowaniu jednolitej, syntetycznej narracji spójnej z dotychczasowymi, przeważnie angloamerykańskimi propozycjami opisu „przekładu modernistycznego” (m.in. Steven G. Yao, Lawrence Venuti, Roxana Preda). Kluczową kwestią opisu modernizmu jest dla nas, zgodnie z postulatem Włodzimierza Boleckiego, rekonstrukcja wyznaczników nowoczesności jako paradygmatu obejmującego zjawiska nie tylko różnorodne i odmienne, ale także zasadniczo przeciwstawne i wykluczające się.

Celem konferencji jest konfrontacja rożnych sposobów rozumienia i teoretyzowania „nowoczesności w przekładzie” oraz różnorodnych modernistycznych praktyk przekładowych. Chcielibyśmy, by rozpoznania płynące z badań nad modernizmami w literaturach wschodnio-, środkowo- i południowoeuropejskich pozwoliły zrównoważyć i zrewidować dotychczasową charakterystykę „przekładu modernistycznego” z perspektywy modernizmu angloamerykańskiego.

 Zapraszamy do refleksji i dyskusji nad następującymi zagadnieniami:

  • rola przekładu literackiego w międzykulturowej ekspansji, cyrkulacji i transformacji modernistycznych idei, prądów, poetyk, stylów, gatunków, postaw twórczych, tematów,
  • przekład literacki jako integralna część modernistycznego programu artystycznej innowacji i kulturowej odnowy,
  • arcydzieła modernizmu literackiego w przekładzie,
  • realizacje modernistycznych idei i założeń artystycznych w przekładzie,
  • poetyki modernistyczne w przekładzie (poetyka historyczna przekładu),
  • modernistyczne modele przekładu literackiego i style translatorskie (poetyka, semantyka i retoryka przekładu),
  • modernistyczne koncepcje przekładu literackiego (teoria, sformułowana i implikowana poetyka przekładu, krytyka przekładu literackiego),
  • wyznaczniki „nowoczesności w przekładzie” wobec różnych paradygmatów modernizmu w literaturach narodowych,
  • modernistyczny imperatyw inwencyjności w przekładzie (zagadnienia przekładu eksperymentalnego),
  • definicja, zakres, walory operacyjne pojęcia „przekład modernistyczny”; kryteria definiowania „nowoczesności” w przekładzie,
  • przekład jako technika konstrukcyjna, chwyt kompozycyjny, strategia konceptualna, temat lub tryb lektury oryginalnej modernistycznej twórczości literackiej; zagadnienia wielojęzyczności w utworze literackim,
  • przekład jako manifestacja samowiedzy kulturowej, krytycznej samoświadomości i wrażliwości artystycznej modernizmu,
  • przekład jako metakategoria analityczna w badaniach porównawczych nad europejskim modernizmem,
  • teoretyczne języki opisu „przekładu modernistycznego” w przekładoznawstwie literacko-kulturowym.

Pozostajemy otwarci również na inne propozycje badawcze, związane z problematyką modernizmu w przekładzie literackim.

Zaproszenie kierujemy do przekładoznawców, kulturoznawców i literaturoznawców zainteresowanych problematyką przekładu modernistycznego w różnych językach i literaturach europejskich – nie tylko słowiańskich.

Szczegóły dotyczące opłaty konferencyjnej oraz miejsca i terminu obrad prześlemy osobom zainteresowanym udziałem w konferencji. Zgłoszenia prosimy przesyłać na adres: tamara.brzostowska@ibl.waw.pl oraz leszek.malczak@us.edu.pl. Po akceptacji tematu artykuły należy przesyłać do końca grudnia 2020 r.

 dr hab. prof. IBL PAN Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz, dr hab. prof. UŚ Leszek Małczak

Od (prze)milczenia do dialogu. Przekłady literatur słowiańskich w latach 1990-2020 CFP Issue 12/2022

Koniec dekady często skłania do podsumowań, wytyczając wygodne (choć umowne) ramy czasowe dla porządkowania, opisu, czy uogólnienia zjawisk. Tymczasem mamy za sobą już trzy dziesięciolecia, które rozpoczęły i naznaczyły zmiany polityczno-ustrojowe państwowości narodów słowiańskich, następnie zaś ich transformacja i stabilizacja. Lata 1990-2020 wyznaczają dla Słowiańszczyzny umowny (bo nie wskazujący na konkretne fakty historyczne wspólne dla historii Słowian), jednak uzasadniony (bo pozwalający na stawianie diagnoz, ocen, i formułowanie pytań dotyczących przyszłości) przedział czasu, a także okres formowania i zmian w zakresie tożsamości, podmiotowości, funkcjonowania kultury, rynku i wielu innych aspektów życia. W kolejnym tomie „Przekładów Literatur Słowiańskich” chcielibyśmy zatem przyjrzeć się bliżej właśnie temu okresowi, czyniąc to jednak z perspektywy translacji i translatologii.

O roli przekładu w komunikacji międzykulturowej napisano już wiele, podkreślając przede wszystkim jego rolę mediacyjną, umożliwiającą porozumienie i dialog międzykulturowy. Jednak we wzajemnej recepcji przekładowej literatur słowiańskich często ów dialog jest niepełny, a obraz drugiej kultury – ograniczony lub powierzchowny, o czym świadczą choćby dysproporcje ilościowe i jakościowe w obecności przekładów z literatury słowiańskich w różnych krajach Słowiańszczyzny. Taki stan rzeczy nie jest oczywiście regułą, jednak zdaje się, że w dużej mierze literacka obecność w przestrzeni innego kraju/języka/kultury, jest warunkowana zarówno doraźnymi modami, jak i wymogami rynku wydawniczego. Z drugiej strony rośnie liczba tłumaczy literatur słowiańskich, pojawiają się wydawnictwa ukierunkowane na tę właśnie literaturę, a publikacje dofinansowywane są przez granty wydawnicze, co zdaje się dobrze prognozować dla przyszłej recepcji literatur słowiańskich. W naszym przekonaniu perspektywa trzydziestu lat pozwala już na formułowanie pewnych sądów, ocen, obserwowanie zmiennej dynamiki przekładów literatur zachodnio- i południowosłowiańskich. Przekonani o ważkości zaledwie zarysowanego tu problemu proponujemy podjęcie w kolejnym tomie PLS refleksji nad następującymi zagadnieniami:

  • recepcja literatur słowiańskich w latach 1990-2020 lub w okresie mieszczącym się w tych ramach;
  • obecność i nieobecność przekładów literatur słowiańskich w innych krajach słowiańskich i niesłowiańskich; recepcja literatur słowiańskich w świecie;
  • rola tłumaczy w dialogu międzykulturowym, obiegu wydawniczym, wypaczaniu/objaśnianiu obrazu kultury/języka/literatury w kontekście słowiańskim;
  • literatury słowiańskie w centrum i na peryferii;
  • instytucjonalne wsparcie dla inicjatyw przekładowych w obrębie Słowiańszczyzny;
  • krytyka przekładu w krajach słowiańskich (1990-2020), krytyka przekładów literatur słowiańskich;
  • przekładoznawstwo w krajach słowiańskich (1990-2020);
  • (nowe) tendencje w literaturach słowiańskich i ich recepcja;
  • wybory translatorskie w kręgu literatur słowiańskich (1990-2020).

 

Czasopismo „Przekłady Literatur Słowiańskich” regularnie publikuje zestawienia bibliograficzne przekładów literatur zachodnio- i południowosłowiańskich w Polsce oraz literatury polskiej w krajach zachodnio- i południowosłowiańskich wraz z komentarzami. W przygotowywanym tomie znajdzie się zestawienie za lata 2019-2020, które możemy udostępnić na Państwa życzenie przed jego publikacją. Zachęcamy również do zapoznania się z dotychczasowymi bibliografiami dostępnymi online z zakładce „Archiwum” na stronie internetowej czasopisma <www.pls.us.edu.pl>, a obejmującymi w sumie lata 1990-2018:

 Zapraszamy do nadsyłania propozycji artykułów (patrz: wytyczne dla autorów) do 30.09.2021 na adres redakcji pls@us.edu.pl lub za pośrednictwem platformy Open Journal System. Planowany termin publikacji: rok 2022.

 dr Katarzyna Majdzik Papić (redaktor tematyczny) i Zespół Redakcyjny PLS