Jak to jest być nietoperzem? Refleksje przy lekturze eseju Thomasa Nagela



Abstrakt

The article asks questions about the human cognitive abilities – how it is to be an animal of a species
different from one’s own. Using as a basis the doubts of the philosopher Thomas Nagel, the author proceeds to discuss the standpoint of ethnologists Frans de Waal and Konrad Lorenz, who accept the limitations of the human cognitive apparatus and language, with the help of which we describe what we call the “animal.” The author suggests that the problem of contemporary humanities and animal studies lies not in anthropodenial, but in anthropomorphism, rooted in the centrism typical of our species, which seems impossible to overcome. The author also proposes a thesis that the way to overcome this issue is for people to gain knowledge about these limitations. This knowledge, supported by interspecies empathy, developed in the process of coevolution of animal species (humans being one of them), is the most effective tool of heuristics.


Słowa kluczowe

Nagel; bat; anthropodenial; anthropomorphism; language; cognition

Allen Elizabeth i inni. 1991. Przeciwko Sociobiology. W Człowiek, zwierzę społeczne, 439 – 446. Tłum. Jakub Szacki. Warszawa: Czytelnik.

Bakke Monika. 2010. Bio-transfiguracje: sztuka i estetyka posthumanizmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM

Bakke Monika, 2007. „Między nami zwierzętami. O emocjonalnych związkach między ludźmi i innymi zwierzętami”. Teksty Drugie 1–2: 222-235

Bakke Monika, 2011. „Studia nad zwierzętami; od aktywizmu do akademii i z powrotem?”. Teksty Drugie 3: 193-205

Berghe van den Pierre L. 1991. Łączenie paradygmatów: biologia i nauki społeczne. W Człowiek, zwierzę społeczne, 321-346. Tłum. Barbara Szacka. Warszawa: Czytelnik

Cailois Roger. 1967. Modliszka. W Odpowiedzialność i styl, 123-167. Tłum. Krystyna Dolatowska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy

Carter Gerald G, Gerald S Wilkinson, 2013. “Food sharing in vampire bats: reciprocal help predicts donations more than relatedness or harassmen”. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, v280 n1753 (2013 02 01 )

Dawkins Richard. 1996. Samolubny gen. Tłum. Marek Skoneczny. Warszawa: Proszyński i S-ka.

Domańska Ewa, 2013. „Humanistyka ekologiczna”. Teksty Drugie 1–2: 13-33

Domańska Ewa, 2008. „Humanistyka nie-antropocentryczna a studia nad rzeczami”. Kultura Współczesna 3 (57): 9-22

Domańska Ewa, 2010. Wprowadzenie. W Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki, 7-20, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie

Futuyma Douglas, Scott V Edwards, John R True. 2008. Ewolucja. Tłum. zbior. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego

Gould Stephen J. 1991. Socjobiologia a natura ludzka. W Człowiek, zwierzę społeczne, 452–458. Tłum. Jakub Szacki. Warszawa: Czytelnik

Lejman Jacek. 2008. Ewolucja ludzkiej samowiedzy gatunkowej. Dzieje prób zdefiniowania relacji człowiek – zwierzę. Lublin: Wydawnictwo UMCS

Lewontin Richard C. 1991. Socjobiologia: jeszcze jeden determinizm biologiczny. W Człowiek, zwierzę społeczne, 408–429. Tłum. Jakub Szacki. Warszawa: Czytelnik

Lorenz Konrad. 1977. Odwrotna strona zwierciadła: próba historii naturalnej ludzkiego poznania. Tłum. Krzysztof Wolicki, Hanna Buczyńska-Garewicz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy

Lorenz Konrad. 1972. Tak zwane zło. Tłum. Anna Danuta Tauszyńska, Zuzanna Stromenger. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy

Morin Edgar. 1977. Zagubiony paradygmat – natura ludzka. Tłum. Roman Zimand. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy

Morris Desmond. 1995. Dlaczego pies merda ogonem: o czym mówi nam zachowanie psa. Tłum. Krystyna Chmiel. Warszawa: Książka i Wiedza

Morris Desmond. 1995. Nasza umowa ze zwierzętami. Tłum. Krystyna Chmiel. Warszawa: Książka i Wiedza

Morris Desmond. 1997. Ludzkie zoo. Tłum. Paweł Pretkiel. Warszawa: Prima

Morris Desmond. 1998. Zachowania intymne. Tłum. Paweł Pretkiel. Warszawa: Prima

Morris Desmond. 1997. Zwierzę zwane człowiekiem. Tłum. Zofia Uhrynowska-Hanasz. Warszawa: Świat Książki

Morris Desmond. 2000. Naga małpa. Tłum. Tadeusz Bielicki, Jan Koniarek, Jerzy Prokopiuk. Warszawa: Prima

Morris Desmond. 2000. Dlaczego pies szczeka, czyli Jak zrozumieć przyjaciela. Tłum. Tadeusz Kaleta. Warszawa: Amber

Morris Desmond. 2003. Dlaczego koń rży: o czym mówi nam zachowanie konia. Tłum. Krystyna Chmiel, Małgorzata Paździora. Warszawa: Książka i Wiedza

Morris Desmond. 2005. Dlaczego kot mruczy: o czym mówi nam zachowanie kota. Tłum. Krystyna Chmiel. Warszawa: Książka i Wiedza

Morris Desmond. 2006. Naga kobieta. Tłum. Piotr Amsterdamski. Warszawa: Wydawn. A.A. Kuryłowicz

Nagel Thomas. 1997. Pytania ostateczne. Tłum. Andrzej Romaniuk. Warszawa : Fundacja Aletheia

Nagel Thomas. 2012. Mind and cosmos : why the materialist neo-Darwinian conception of nature is almost certainly false. New York : Oxford University Press

Nagel Thomas. 1997. What Is It Like to Be a Bat? The nature of consciousness : philosophical debats / edited by Ned Block, Owen

Flanagan, and Güven Güzeldere. Publisher: [S. l.] : [s. n.]

Palczewski Wojciech. 2013. „O naturalnej autonomii poznawczej gatunków biologicznych. Kwestia centryzmów w biologii zachowań”. Poznańskie Studia z Filozofii Nauki, 23 (2): 79–88.

Waal de Frans. 2009. The age of empathy: nature's lessons for a kinder society. New York : Harmony Books

Waal de Frans S. 2013. Małpy i filozofowie. Skąd pochodzi moralność? Tłum. Bartosz Brożek, Michał Furman. Kraków: Copernicus Center Press

Waal de Frans. 2014. Bonobo i ateista: w poszukiwaniu humanizmu wśród naczelnych. Tłum. Krzysztof Kornas. Kraków: Copernicus Center Press


Opublikowane : 2015-12-23


Wężowicz-ZiółkowskaD. (2015). Jak to jest być nietoperzem? Refleksje przy lekturze eseju Thomasa Nagela. Zoophilologica, (1), 83-94. Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ZOOPHILOLOGICA/article/view/4808

Dobrosława Wężowicz-Ziółkowska 
Uniwersytet Śląski  Polska
https://orcid.org/0000-0001-8423-9198

Dr hab. prof. UŚ, pracownik Instytutu Nauk o  Kulturze i  Studiów Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Śląskiego; antropolog i  teoretyk kultury, memetyk. Autorka monografii autorskich (Miłość ludowa. Wzory miłości wieśniaczej w polskiej pieśni ludowej XVIII–XX wieku. Wrocław 1991; Moc narrativum. Idee biologii we współczesnym dyskursie humanistycznym. Katowice 2008), oraz wieloautorskich, np. Wilki i ludzie. Małe kompendium wilkologii (Katowice 2014), Ukąszenia, wirusy, memy. Kulturowe obrazy praktyk fizjologicznych (Katowice 2013), Infosfera. Memetyczne koncepcje kultury i komunikacji (Katowice 2009). Redaktor naczelna czasopisma „Teksty z  Ulicy. Zeszyt Memetyczny”, redaktor serii naukowej Studia o  Kulturze Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego, członek Laboratorium Animal Studies – Trzecia Kultura, prezes Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego (oddział Katowice). Skupiona na ontologii idei i  metodologii badań nad ich szerzeniem się w  kontekście teorii systemów i  nowej biologii, w tym memetyki.