• Zoophilologica - T.5 (2019) - Tanatos
    Nr 5 (2019)

    Z nieskrywaną satysfakcją prezentujemy Państwu kolejny numer czasopisma naukowego „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies”. Zeszyt piąty nosi tytuł Tanatos i niemal w całości poświęcony jest śmierci zwierząt. Ostateczny koniec (kres) istnienia zwierzęcia dyskutuje się na łamach niniejszego tomu z punktu widzenia zoofilologii.

    Zoofilologia, wpisując się w krąg tzw. zoo-nauk, sytuuje się na przecięciu kilku(nastu) dyscyplin naukowych i programów badawczych i (auto)prezentuje się jako aktywność transdyscyplinarna (nie: multidyscyplinarna), mianowicie przedmiot i aspekt jej zainteresowań biegną w poprzek (nie: wzdłuż) wielu dziedzin i paradygmatów. Zoofilologia znajduje się współcześnie in status nascendi – niejako rodzi się na naszych oczach jako mariaż (nie: mezalians) nauk (matematyczno)-przyrodniczych i (społeczno)-humanistycznych, co szczególnie widoczne staje się na obszarze nomenklatury terminologicznej, np. termin zakresowo węższy (hiponim): zoofilologia nawiązuje do terminów zakresowo szerszych (hiperonimów): biohumanistyka i ekohumanizm.

    […]

    Publikacja niniejsza stanowi pokłosie refleksji nad poznaniem nie-istnienia (śmierci) zwierząt, zwłaszcza w perspektywie zmian, jakie zachodzą w humanistyce (filologii), pod wpływem odkryć, które dokonują się w przyrodoznawstwie (zoologii); w gruncie rzeczy tom rejestruje (i charakteryzuje) proces (r)ewolucji świato(p)oglądu.

    Prace, jakie tom zbiera, wpisują się w ramy (w porządku alfabetycznym), m.in. etnologii, filozofii, kognitywistyki, literatury, prawa, sztuki, teologii. Prezentowane w zeszycie teksty stanowią plon studiów, jakie prowadzą badacze rozmaitych orientacji i proweniencji, którym – co decydujące – bliska (a przynajmniej: nieobca) jest koncepcja zoofilologii zaklętej w ideę animal studies. Tym samym zawartość numeru wyznacza sui generis jednogłos w wielogłosie.

    […}

    Prace badawcze podejmują – od-wieczny i do-wieczny – problem fenomenu śmierci (nie-życia). Śmierć (a co za tym idzie – życie) zwierząt (i ludzkich, i nie-ludzkich) ściśle wiąże się – na łamach periodyku – z kategoriami: godności i żałoby, ale także z potrzebą uznania konieczności ochrony życia zwierząt i kwalifikacją zabijania/dręczenia zwierząt jako bezapelacyjnie wyrządzanej im krzywdy.

    Autorzy prac, próbując przekroczyć (znieść?) opozycję zwierzę vs człowiek (w stronę taksonomii „zwierząt ludzkich” i „zwierząt nie-ludzkich”), podejmują zagadnienia (m.in.): biologicznego mechanizmu śmierci i psychicznego jej doświadczania, społecznego przeżywania śmierci i prawnych jej regulacji. W tym kontekście szeroko dyskutuje się również kwestie: umierania zwierząt (a nie – ich „zdychania”) oraz pochówku zwierząt (a nie – ich „utylizacji”). Szczególnie wyraźna staje się w tym kontekście idea ogrodu dla zwierząt (a nie – „więzienia” dla nich).

    Serdecznie zapraszamy do lektury niniejszego numeru, jak również przyszłych zeszytów i tomów, których pojawienie się już teraz anonsujemy.

     Alina Mitek-Dziemba

  • Zoophilologica - T.4 (2018) - Polowanie
    Nr 4 (2018)

    [...] Pożytek płynący dla nas z cywilizacji jest nieodmiennie powiązany z klęską całych ekosystemów, zadomowionych w nich gatunków fauny i flory, wiąże się też z wyczerpywaniem zasobów naturalnych, źródeł energii, efektem cieplarnianym, zanikiem kultur indygennych i wymieraniem innych niż ludzki gatunków. Cywilizacja ma zatem swoje zgubne konsekwencje. [...] Jak daleko może posunąć się człowiek w swej ekspansji, aby – mając na względzie własne dobro – nie czynił jednak krzywdy? W jaki sposób, trzymając się własnych cywilizacyjnych osiągnięć, winien postępować w wyborze pomiędzy prawami human a prawami non-human persons, a wreszcie prawami Ziemi, na której przyszło mu tę cywilizację tworzyć, popadając w konflikt z naturą?

    Czwarty numer rocznika „Zoophilologica” został poświęcony polowaniu, ale pośrednio również wspomnianym dylematom – przynajmniej z pozoru – trudnym do przezwyciężenia. [...] Autorzy niniejszego numeru monograficznego skupili się na gwałtownie dziś dyskutowanym, bo na swój sposób sięgającym rudymentów wspomnianych wyżej praw do życia, zagadnieniu polowania i jego miejsca w (dawnej) i współczesnej cywilizacji ludzkiej. Jednak zasadniczym tematem ich rozpraw nie są tylko zwierzęta „łowne”. [...] Nie są nim nawet i sami łowcy, choć większość zgromadzonych tu tekstów ich właśnie dotyczy. [...] Skupienie się na polowaniu i zwierzętach – zakładamy – może stanowić dobry asumpt do głębszej refleksji nad bezdrożami cywilizacji, wobec których staje dzisiaj nie tylko świadoma wagi zagadnienia ekohumanistyka, ale także każdy wrażliwy i odpowiedzialny uczestnik procesu cywilizacyjnego. [...]

    Dobrosława Wężowicz-Ziółkowska
    Justyna Tymieniecka-Suchanek

  • Zoophilologica - T.3 (2017) - Podmiotowość
    Nr 3 (2017)

    Zagadnienie podmiotowości, tak ludzi, jak i zwierząt, jest niezwykle złożone. Jest jednym z podstawowych pojęć wielu różnych obszarów teoretyzowania, będąc przy tym stałym obiektem sporów. Wobec zwierząt proponuje się „koncepcję podmiotowości szczególnej, tj. podmiotowości funkcjonalnej ustanowionej w interesie zwierząt” (za Janem Białocerkiewiczem). W nauce istnieje pojęcie apersonalnej podmiotowości zwierząt, która podlega stopniowaniu w zależności od poziomu wrażliwości i odczuwania bólu. Posthumanizm otwiera się na nowe formy podmiotowości, zachęcając do poszukiwania najlepszego kryterium podmiotowości zwierząt, zdefiniowania terminu „podmiot” wobec gatunków zwierzęcych (czy wszystkich?) i uporządkowania sformułowań funkcjonujących w literaturze przedmiotu.

    [...]

    Do rąk Czytelników oddajemy trzeci już monograficzny numer interdyscyplinarnego czasopisma, zawierający artykuły autorów, którzy ani wprost, ani w jednolity sposób nie definiują statusu i podmiotowości zwierząt, ale podejmują próby badania owego zagadnienia poprzez pryzmat własnych dziedzin badawczych – z ich specyficzną siatką pojęciową i metodologią. [...] Ich praca stanowi skromny wkład dla określenia wieloaspektowej istoty podmiotowości zwierząt, ale bez wątpienia stanie się cenna w kontekście pytania o to, kim jesteśmy my sami.

    Dariusz Gzyra
    Justyna Tymieniecka‑Suchanek

  • Zoophilologica - T.2 (2016) - Reprezentacje
    Nr 2 (2016)

    Wraz z rozwojem postkolonializmu, zwłaszcza jego drugiej generacji, wyraźnie zwiększyła się tendencja do przełamywania hegemonii dominujących dyskursów, narzucających kulturowe znaczenia i budujących zideologizowane reprezentacje „Innego”. Choć centralnym „Innym” tej krytyczno‑kulturowej orientacji był i nadal jest człowiek, to wywodząca się z derridiańskiej, dekonstruktywistycznej koncepcji „rożni” idea podmiotu mówiącego i podmiotu mówionego, jak się zdaje, coraz skuteczniej może służyć też animal studies. W nich bowiem – właśnie szczególnie – niemożność wypowiedzenia się podmiotu (milczącego Innego), w dramatyczny i spektakularny sposób zyskuje swoisty kształt, bez mała nieprzezwyciężony. Dzięki radykalnej, inteligentnej i twórczej krytyce reprezentacji (od Frantza Fanona przez Edwarda Saida po Stuarta Halla i Homi Bhabhę), „dziki” – obiekt europocentrycznego dyskursu – przemówił wreszcie własnym głosem. Zyskał zdolność do działania, której nie można już lekceważyć; zdolność i możliwość wypowiadania, tworzenia kontr‑reprezentacji przeciw produkowanej dotąd o nim (ale nie z nim) wiedzy. Stał się podmiotem mówiącym.

    [...]

    Oddajemy do rąk Czytelników drugi numer monograficzny interdyscyplinarnego czasopisma, zatytułowany Reprezentacje, który zawiera artykuły filologów i neofilologów (literaturoznawców i językoznawców), kulturoznawców, filmoznawców, filozofów i psychologów. Wszyscy oni próbują – każdy w inny spósob i na użytek własnej dyscypliny naukowej – penetrować, rozważać i ukazywać reprezentacje samych zwierząt bądź relacje człowiek – zwierzę(ta), zarówno w ludzkiej mentalności/mózgu/umyśle, jak i w szeroko rozumianej kulturze. Co więcej, niektórzy autorzy próbują głębiej wnikać w zagadnienia dotyczące sposobu rozumowania/myślenia i komunikacji w świecie zwierząt, poszukując odpowiedzi na pytanie, czy mają one umysł i „język”.

    Dobrosława Wężowicz‑Ziółkowska
    Justyna Tymieniecka‑Suchanek

  • Zoophilologica – T.1 (2015) – Zwierzęce
    Nr 1 (2015)

    Humanum, ludzkie nie stoi przed tym ani nad tym, co zwierzęce. A zwierzęce? Jakie jest zwierzęce? Czy nie jest tak, że za ambiwalentnym i nieswojskim/nieoswojonym pojęciem zwierzęcego kryją się sprzeczne myśli i wyobrażenia? I że rodzi ono jednocześnie pozytywne i negatywne konotacje?
    Zwierzęce zdaje się wyrażać jednocześnie podziw dla innych/niedocieczonych istot i pogardę dla „niższego”/„gorszego” bytu.

    Zwierzęce, głęboko ukryte, siedzi w człowieku, w którym uaktywnia się, gdy ten usiłuje uwolnić się od pierwotnych instynktów albo ubolewa nad tym, że dawno je utracił. Zwierzęce to dzikie, niepokojące, niespokojne, nieokreślone, tajemnicze, obce… Co to jest „zwierzęce”? Parafrazując Michaiła Epsteina – obrazy „zwierzęcego” w kulturze to swoiste lustro ludzkiej samoświadomości.

    Oddajemy do rąk Czytelników pierwszy zeszyt tematyczny czasopisma zatytułowany Zwierzęce, w którym zamieszczono artykuły różnych autorów: literaturoznawców, językoznawców, kulturoznawców i filozofów. Wszyscy oni próbują – każdy na swój sposób – odpowiedzieć na pytanie: czym (nie) jest „zwierzęce”?

    E-czasopismo o specjalistycznym charakterze jest poświęcone nie tylko publikowaniu badań z zakresu nowej dyscypliny wiedzy – zoofilologii, która poniekąd stanowi połączenie zoopoetyki i zoosemiotyki. Idea powstania czasopisma wychodzi naprzeciw współczesnym oczekiwaniom i wpisuje się w nurt interdyscyplinarnych dziedzin spod znaku „zoo”, a więc zoosemiotyki, zooantropologii, zooteologii, zoomuzykologii etc.

    Justyna Tymieniecka-Suchanek