Umysły zwierząt: między naiwnym antropomorfizmem a dogmatycznym antroponegacjonizmem

Zbigniew Wróblewski
https://orcid.org/0000-0003-4477-6903


Abstrakt

Badania nad zdolnościami poznawczymi zwierząt determinują w głównej mierze dwa przeciwstawne podejścia metodologiczne: naiwny antropomorfizm i dogmatyczny antropodenializm. Pierwsze z nich definiowane jest jako błędne (naiwne) ukazywanie świata zwierzęcego poprzez pryzmat zdolności poznawczych, emocjonalnych i językowych człowieka, drugie zaś zaprzecza istotnym podobieństwom między człowiekiem a zwierzęciem w celu podkreślenia różnic jakościowych między tymi dwoma światami. Pomiędzy tymi postawami jest miejsce na przedstawianie pośrednich punktów widzenia, do których zalicza się heurystyczną wartość krytycznego antropomorfizmu oraz wskazanie tych podobieństw i różnic między ludźmi i zwierzętami, które determinują prozwierzęce działania moralne.


Słowa kluczowe

Anthropomorphism; anthropodenial; cognitive ethology; animal minds

Agazzi, Evandro. Dobro, zło, nauka. Etyczny wymiar działalności naukowo‑technicznej. Translated by Elżbieta Kałuszyńska. Warsaw: Oficyna Akademicka, 1997: 10.

Andrews, Kristin and Brian Huss. “Anthropomophism, anthropectomy, and the null hypothesis.” Biology & Philosophy, no. 29(5), 2014: https://doi.org/DOI 10.1007/s10539-014-9442-2.

Andrews, Kristin. ”Animal Cognition.” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2014 Edition), eEdited by Edward N. Zalta. http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/cognition-animal/>. First published Tue Jan 8, 2008; substantive revision Fri May 6, 2016.

Bekoff, Marc. O zakochanych psach i zazdrosnych małpach. Emocjonalne życie zwierząt. Translated by Marta Stasińska-Buczak. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010: 42.

Bickerton, Derek. Language and Human Behavior. Washington: University of Washington Press, 2001: 15–16.

de Waal, Frans. Małpy i filozofowie. Skąd pochodzi moralność? Translated by Bartosz Brożek and Michał Furman. Kraków: Copernicus Center Press, 2013: 85–94.

Fisher, John Andrew. “The Myth of Anthropomorphism.” In Readings in Animal Cognition, edited by Marc Bekoff and Dale Jamieson, 6–8, 15. Cambridge, Massachusetts, London: The MIT Press, 1996.

Griffin. Donald R. Umysły zwierząt. Czy zwierzęta mają świadomość? Translated by Magda Ślósarska, Anna and Tabaczyńska. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2004

Mitchell, Sandra D. “Anthropomorfism: Cross – Species Modeling.” In Thinking with Animals: New Perspectives on Anthropomorphism, edited by Lorraine Daston and Gregg Mitman, 100–118. New York: Columbia University Press, 2005.

Morgan, C. Lloyd. An Introduction to Comparative Psychology. London: W. Scott, Limited, 1894: 53.

Paton, William. Człowiek i mysz. Badania medyczne na zwierzętach. Translated by Stefan Kasicki, Marta Umińska, and Krzysztof Turlejski. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 1997: 9–21.

Pisula, Wojciech. Psychologia zachowań eksploracyjnych zwierząt. Gdańsk: GWP, 2003: 13–14.

Ryle, Gilbert. Czym jest umysł? Translated by Witold Marciszewski. Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970: 48–52.

Thomas, Elizabeth Marshall. The Hidden Life of Dogs. Boston–New York: Houghton Mifflin Harcourt, 2010.

Trojan, Maciej. Na tropie zwierzęcego umysłu. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 2013: 13–14.

Zbigniew, Wróblewski. Natura i cele. Dyskusja argumentu teleologicznego na rzecz ochrony przyrody. Lublin: KUL, 2010: 104–107.


Opublikowane : 2016-12-24


WróblewskiZ. (2016). Umysły zwierząt: między naiwnym antropomorfizmem a dogmatycznym antroponegacjonizmem. Zoophilologica, (2), 83-95. Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ZOOPHILOLOGICA/article/view/6170

Zbigniew Wróblewski 
Katolicki Uniwersytet Lubelski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4477-6903

Zbigniew Wróblewski – dr hab., prof. KUL, kierownik Katedry Filozofii Przyrody Ożywionej w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Autor monografii naukowej Natura i cele. Dyskusja argumentu teleologicznego na rzecz ochrony przyrody (Lublin 2010); współredaktor (wspólnie z S. Kozłowskim) książki Wokół Mnożnika Cztery (Lublin 2000) i (wspólnie z S. Ziębą) tomu Ekologia a transformacje cywilizacyjne na przełomie wieków (Lublin 2000) oraz redaktor pracy Natura i norma. Kontrowersje filozoficzne (Lublin 2010). Członek komitetu redakcyjnego półrocznika „Człowiek i Przyroda” (1994–2003). Zajmuje się filozofią ekologiczną, etyką środowiskową i praktyczną filozofią przyrody. Jako stypendysta Katholischer Akademischer Ausländer-Dienst przebywał w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Technicznego w Darmstadt.