Antropologiczne implikacje kategorii noc i ciemność w opowiadaniach fantastycznych


Abstrakt

W artykule zaprezentowano antropologiczne implikacje kategorii nocy i ciemności, które są obecne w opowiadaniach fantastycznych. Do literatury fantastycznej zalicza się między innymi gatunki takie jak horror, fantasy oraz science fiction. W każdym z nich występują kategorie nocy i ciemności i są ściśle związane z ich antropologicznym interpretowaniem w kulturze i społeczeństwie. Proces symbolizacji tych kategorii jest obecny w kulturze popularnej. Kulturowe konotacje w literaturze fantastycznej zasadzają się z jednej strony na naturalnym dla ludzi strachu przed nocą i ciemnością, z drugiej zaś na narracji zgodnej z kompetencjami kulturowymi i społecznymi odbiorców.


Słowa kluczowe

noc; ciemność; fantastyka; antropologia

Abnett D.: Niezapisane. W: Piętno Calth. Red. L. Goulding. Przeł. A. Chmiel. Warszawa 2020, s. 413–463.

Baldwin B.: Ancient science fiction. ShatterColors. http://www.shattercolors.com/nonfiction/baldwin_ancientscifi.htm [data dostępu: 3.12.2020].

DaeL: Historia Lodu i Ognia: Nocny Fort. FSGK.pl, 29.10.2018. https://fsgk.pl/wordpress/2018/10/historia-lodu-i-ognia-nocny-fort/ [data dostępu: 10.12.2020].

Darlington S., Macgregor J.: Warhammer Fantasy Roleplay – Mroczni Władcy Nocy. Przeł. S. Gwiazda, M. Roszkowski. Warszawa 2018.

Frelik P.: Kultury wizualne science fiction. Kraków 2017.

French J.: Karmazynowa Pięść. W: Cienie zdrady. Red. C. Dunn, N. Kyme. Przeł. D. Budacz. Warszawa 2019, s. 9–127

Gendron C., Ivanaj S., Girard B., Arpin M.-L.: Sciencie-fiction literature as inspiration for social theorizing within sustainability research. „Journal of Cleaner Production” 2017, vol. 164, s. 1553–1562.

Grzegorczyk A.: Światłość i ciemność – kategorie współczesnej humanistyki. „Sztuka i Filozofia” 1994, t. 9, s. 89–98.

Hałas E.: Interakcjonizm symboliczny. Społeczny kontekst znaczeń. Warszawa 2006.

Khadija T.: H.G. Wells’ scientific romances: A unique blend of science and fantasy. „Anglisticum Journal” 2014, vol. 3, z. 8, s. 123–126.

Konrad Curze. Fandom. https://wh40k.fandom.com/pl/wiki/Konrad_Curze [data dostępu: 13.12.2020].

Kopaliński W.: Słownik mitów i tradycji kultury. T. 2. Warszawa 2007.

Lumley B.: Nekroskop. T. 8: Krwawe wojny. Kraków 2005.

Margulis M.: La cultura de la noche. Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales. www.cholonautas.edu.pe [data dostępu: 1.12.2020].

Martin G.R.R.: Świat lodu i ognia. Przeł. M. Jakuszewski. Poznań [s.a.].

Méndez Carrillo X., Orgilés Amorós M., Espada Sánchez J.P.: Escenificaciones emotivas para la fobia a la oscuridad: un ensayo controlado. „International Journal od Clinical and Health Psychology” 2004, vol. 4, no. 3, s. 505–520.

Mogen D.: Wilderness visions. The western theme in science fiction literature. Ed. D.F. Mallett. San Bernardino, Calif., 1993.

Rembierz M.: Opozycja światłość–ciemność w argumentacji tzw. filozofii pierwszej: wybrane zagadnienia metafizyczne i teoriopoznawcze. „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego, Prace z Nauk Społecznych, Folia Philosophica” 2003, t. 21, s. 183–212.

Rowling J.K.: Harry Potter i Książę Półkrwi. Przeł. A. Polkowski. Poznań 2006.

Trocha B., Ratajczak T.: Fantasy w badaniach naukowych. Fantastyczność i cudowność. Zielona Góra 2009.

Wojny z Wampirami. Fandom. https://warhammer.fandom.com/pl/wiki/Wojny_z_Wampirami [data dostępu: 6.12.2020].

Pobierz

Opublikowane : 2021-06-29


ZiółkowskaM. (2021). Antropologiczne implikacje kategorii noc i ciemność w opowiadaniach fantastycznych. Studia Etnologiczne I Antropologiczne, 21(1), 1-11. https://doi.org/10.31261/SEIA.2021.21.01.03

Magdalena Ziółkowska 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu  Polska
https://orcid.org/0000-0002-9203-3883




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).