Czas w kulturze Maghrebu. Noc jako odwrócenie


Abstrakt

W artykule przedstawiono praktykowane przez wyznawców islamu w krajach Maghrebu wydarzenia znamienne dla ramadanu, dziewiątego miesiąca kalendarza muzułmańskiego, miesiąca postu. Ramadan wprowadza inwersję dnia i nocy. Podjęty temat narzucił rozważania o istocie czasu, a zwłaszcza o specyfice rozumienia czasu, jak również o nocy w islamie. Sposób świętowania ramadanu został ukazany poprzez zachowania mieszkańców Maghrebu w przestrzeni prywatnej i publicznej. Zwrócono uwagę na czas przerwania postu, spożywane pokarmy, świętowanie nie tylko w domu, ale i na ulicy, w kawiarniach, a także mocne przeżywanie religijne.


Słowa kluczowe

Maghreb; islam; czas; noc; ramadan

Algérie: La nuit du doute pour l’observation du 1e jour de Ramadhan prévue jeudi. 20.04.2020. https://maghrebemergent.info/algerie-la-nuit-du-doutepour-lobservation-du-1e-jour-de-ramadhan-prevue-jeudi/ [data dostępu: 20.07.2020].

Arystoteles: Dzieła wszystkie. T. 2: Fizyka. Przeł. K. Leśniak. Warszawa 1990.

Barska A.: Status kobiety w tunezyjskim systemie obyczajowo-obrzędowym. Opole 1994.

Barska A.: Świat kobiet w krajach Maghrebu. Od tradycji do nowoczesności. Opole 2012.

Barska A.: Ukryte za zasłoną w Maghrebie. Kobiety w działaniu / działania kobiet. Opole 2018.

Belhaj A. et al.: Analyses, débats et questions autour du Ramadan. Mai 2017.

https://www.alma-aumonerie.be/bibliotheque/BELHAJ-DASSETTO-MARECHAL-autour-du-Ramadan--24-5.17-0.pdf [data dostępu: 8.12.2020].

Berger P.L., Luckmann T.: Społeczne tworzenie rzeczywistości. Przeł. J. Niżnik. Warszawa 1983.

Chebel M.: Dictionnaire des symboles musulmans. Rites, mystique et civilisation. Paris 1995.

La cuisine des fêtes musulmanes. 25.03.2019. https://www.marmiton.org/cuisine-facile/cuisine-fetes-musulmanes-s3037154.html [data dostępu: 28.12.2020].

Danecki J.: Podstawowe wiadomości o islamie. T. 1. Warszawa 1997.

Danecki J.: Podstawowe wiadomości o islamie. T. 2. Warszawa 1998.

Durkheim É.: Elementarne formy życia religijnego. Przeł. A. Zadrożyńska. Warszawa 2010.

Durkheim É., Mauss M.: O niektórych pierwotnych formach klasyfikacji. Fragment planu ogólnej socjologii opisowej. Przeł. J. Szacki. W: M. Mauss: Socjologia i antropologia. Wstęp C. Lévi-Strauss. Przeł. M. Król, K. Pomian, J. Szacki. Warszawa 2001, s. 515–614.

Dziekan M.M.: Symbolika arabsko-muzułmańska. Warszawa 1997.

Dziubiński A.: Historia Maroka. Wrocław 1983.

Dziubiński A.: Historia Tunezji. Wrocław 1994.

El Bokhâri: L’authentique tradition musulmane. Choix de hadîths. Paris 1986.

Eliade M.A.: Sacrum, mit, historia. Wybór esejów. Przeł. A. Tatarkiewicz. Warszawa 1974.

Elias N.: Esej o czasie. Przeł. A. Łobożewicz. Warszawa 2017.

Gardet L.: Poglądy muzułmanów na czas i historię. Rozważania z zakresu typologii kultur. Przeł. B. Chwedeńczuk. W: Czas w kulturze. Red. A. Zajączkowski. Warszawa 1988, s. 151–180.

Gaudefroy-Demombynes M.: Narodziny islamu. Przeł. H. Olędzka. Warszawa 1989.

Guriewicz A.: Kategorie kultury średniowiecznej. Przeł. J. Dancygier. Warszawa 1976.

Hall E.: Taniec życia. Inny wymiar czasu. Przeł. R. Nowakowski. Warszawa 1999.

Jedrej M.C.: Czas i przestrzeń. W: Encyklopedia antropologii społeczno-kulturowej. Red. A. Barnard, J. Spencer. Przeł. A. Sekuła, E.A. Sekuła. Warszawa 2008, s. 165.

Kant I.: Krytyka czystego rozumu. T. 1. Przeł. R. Ingarden. Warszawa 1957.

Koran. Przeł. J. Bielawski. Warszawa 1986.

Kościelniak K.: Czas i historia w islamie. Kalendarz i podstawy chronologii muzułmańskiej. Kraków 2013.

Leach E.: Kultura i komunikowanie. W: E. Leach, A.J. Greimas: Rytuał i narracja. Przeł. M. Buchowski. Warszawa 1989, s. 21–60.

Leibniz G.W.: Wyznanie wiary filozofii. Przeł. J. Domański. Warszawa 1969.

Lévi-Strauss C.: Myśl nieoswojona. Przeł. A. Zajączkowski. Warszawa 1969.

Mahomet: Mądrości proroka. Wybór hadisów. Przeł. J. Danecki. Warszawa 2000.

Malinowski B.: Dzieła. Kom. red. J. Chałasiński et al. T. 3: Argonauci Zachodniego Pacyfiku. Relacje o poczynaniach i przygodach krajowców z Nowej Gwinei. Oprac. i posłowie A. Waligórski. Przeł. B. Olszewska-Dyoniziak, S. Szynkiewicz. Warszawa 1981.

Petit Robert. Dictionnaire. Paris 1984.

Platon: Timajos, Kritias. Przeł. P. Siwek. Warszawa 1986.

Podhorska-Rekłajtis E.: Maghreb współczesny. Z badań nad kontaktem i współrozwojem kultur. Warszawa 1976.

Saber M.: Coutumes et traditions de la Nuit du Destin. 5.09.2010. https://aujourdhui.ma/archives/coutumes-et-traditions-de-la-nuit-du-destin-91786 [data dostępu: 1.12.2020].

Tarkowska E.: Czas społeczny. W: Encyklopedia socjologii. T. 1. Red. W. Kwaśniewicz et al. Warszawa 1998.

Thoraval Y.: Słownik cywilizacji muzułmańskiej. Przeł. P. Latko. Katowice 2006.

Touzani M., Hirschman E.C.: Cultural syncretism and Ramadan observance: consumer research visits Islam. „Advances in Consumer Research” 2008, t. 35, s. 374–380. https://www.acrwebsite.org/volumes/v35/naacr_vol35_9.pdf [data dostępu: 5.01.2021].

Vloeberghs W., Van de Bovenkamp E.: Sacré ramadan: centralité d’une expérience religieuse collective. W: Le Maroc au présent. D’une époque à l’autre, une société en mutation. Ed. B. Dupret et al. Casablanca 2016. https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01300844/document [data dostępu: 1.12.2020].

Yver G.: al-Maghrib. W: Encyclopédie de l’islam en Ligne. Ed. P.J. Bearman et al. https://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopedie-de-l-islam/alpha/m [data dostępu: 21.04.2021].

Pobierz

Opublikowane : 2021-06-29


BarskaA. (2021). Czas w kulturze Maghrebu. Noc jako odwrócenie. Studia Etnologiczne I Antropologiczne, 21(1), 1-14. https://doi.org/10.31261/SEIA.2021.21.01.04

Anna Barska 
Uniwersytet Opolski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4202-5049




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).