Status i prestiż oświeceniowej polszczyzny w świetle uwag Adama Kazimierza Czartoryskiego



Abstrakt

Status and Prestige of the Polish Enlightenment Language
in the Light of Adam Kazimierz Czartoryski’s Comments

The aim of the study is to reconstruct the views on the status and prestige of the Polish language in the end of the 18th century in the light of the book by Adam Kazimierz Czartoryski Myśli o pismach polskich. The work is cognitively attractive, as it gives a testimony to the status and prestige of the Polish language in the breakthrough period for the Polish state, i.e. just after the Third Partition, and even before the intensification of the tendencies to deprive Poles their national identity. In his book Myśli o pismach polskich, the author expresses an unshakable view of the high status of Polish and the shattered prestige. Institutions such as stable state power, capital, intellectual elites, scientific and critical publishing houses, periodicals, schools, theaters, the family can be distinguished among the factors shaping both spheres.

Key words: status of language, prestige of language, the Enlightenment, Polish under the partitions, Adam Kazimierz Czartoryski


Źródło

Czartoryski A.K.: Myśli o pismach polskich, z uwagami nad sposobem pisania w rozmaitych materyach. (Z wiadomością o życiu i pismach autora). Kraków 1860 [online: http://mars.cbr.edu.pl:8080/dlibra/doccontent?id=736; data dostępu: 29.10.2017].

Literatura

Estreicher K., 1962: Bibliografia polska XIX stulecia. T. 3: Litera C . Kraków.

Hawrysz M. [w druku, a]: Adama Kazimierza Czartoryskiego uwagi o sztuce przekładu jako przejaw świadomości lingwistycznej XVIII-wiecznych elit.

Hawrysz M. [w druku, b]: Poglądy Adama Kazimierza Czartoryskiego na estetykę wypowiedzi w świetle „Myśli o pismach polskich”.

Steciąg M., Hawrysz M., 2015: Zakres znaczeniowy i przydatność operacyjna pojęć statusu i prestiżu języka w badaniach na pograniczu polsko-saksońskim. In: Prunitsch Ch., Berndt A., Buraczyński R., Hrsg: Sprache als Schlüssel zur Zusammenarbeit. Status und Prestige der Nachbarsprachen im polnisch-sächsischen Grenzgebiet. Frankfurt am Main, s. 25–34.

Waniczkówna H., 1989: Adam Kazimierz Czartoryski. W: Konopczyński W. i in., red.: Polski Słownik Biograficzny. T. 4. Wrocław, s. 248–257 [online: http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/adamkazimierz-joachim-ambrozy-marek-czartoryski; data dostępu: 28.07.2017].

Pobierz


Hawrysz, M. (1). Status i prestiż oświeceniowej polszczyzny w świetle uwag Adama Kazimierza Czartoryskiego. Forum Lingwistyczne, (5). Pobrano z https://www.journals.us.edu.pl/index.php/FL/article/view/7422

Magdalena Hawrysz  magda.hawrysz@interia.pl
Uniwersytet Zielonogórski 
Magdalena Hawrysz, dr hab., profesor UZ, kierownik Zakładu Historii i Pragmatyki Języka Polskiego w Instytucie Filologii Polskiej na Uniwersytecie Zielonogórskim. Zainteresowania badawcze: dzieje polszczyzny (szczególnie okresu średniopolskiego) w aspekcie komunikacyjnym i kulturowym, dawny i współczesny język artystyczny, genologia lingwistyczna, lingwistyka antropologiczna, dyskursy w przeszłości. Autorka książki Polemiczna twórczość Marcina Czechowica w perspektywie genologii lingwistycznej (Zielona Góra 2012) oraz licznych artykułów, m.in. Kryteria oceny zapożyczeń w XIX wieku (na marginesie książeczki Józefa Blizińskiego „Barbaryzmy i dziwolągi językowe”) („Poradnik Językowy” 2017, nr 3); Stylizacja językowa w powieści Jacka Dehnela „Matka Makryna” („Język Artystyczny” 2017, T. 16: Nowy (?) kanon (?) wokół Nagrody Literackiej „Nike” ); Kategoria „Innego” jako element dyskursu tożsamościowego w średniopolskich katalogach władców – perspektywa krzyża („Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2016, T. 23, z. 2); Średniopolskie katalogi monarchów i ich związki z retoryką („Forum Artis Rhetoricae” 2016, nr 1(44))