Z badań nad językiem piśmiennictwa nowogródzkiego z okresu międzywojennego. Elementy północnokresowe w języku Józefa Żmigrodzkiego


Abstrakt

The Nowogródek i okolice [Nowogródek and environs] tourist guide by Józef Żmigrodzki occasionally reveals some phonetic features typical for North-Eastern Borderlands Polish (rznięty, najprzód, szkarpa), peculiar noun inflections (uczni, soft instead of hard adjectival stem – bezleśni), peculiar adjectival and adverbial gradation forms (najpamiętniejszy, najkonieczniejszy, szczególniej), emphasising word using the -ż particle (temuż). Typical word formation features include the adverbial suffix -o instead of -’e (zaledwo) and 23 peculiar prefixed verbs (e.g. pobudowaćzbudować ). Syntax features present in the work include a total of 6 language structures: adjective/participle predicate in the locative instead of nominative case (2), historic non-compound form of the passive participle in the predicate (1), verbs governing unusual cases (3). Word material is much more abundant, with 63 single lexical units, 6 peculiar phrases and 1 peculiar expression.
The text of Żmigrodzki’s book undoubtedly bears witness to the North-Eastern Borderlands heritage of its author. Other interwar writings originating from the North-Eastern Borderlands should be the subject of linguistic studies as well.


Słowa kluczowe

Józef Żmigrodzki; polszczyzna północnokresowa; piśmiennictwo nowogródzkie; polszczyzna regionalna

Źródło

Żmigrodzki J.: Nowogródek i okolice. Wyd. III. Wilno 1931.

Słowniki

ISJP – Bańko M., red., 2000: Inny słownik języka polskiego PWN. T. 1–2. Warszawa.

SL – Linde S.B., 1854–1860: Słownik języka polskiego. T. 1–6. Wyd. II (wyd. fotooffsetowe z 1951 r.). Lwów.

NSPP – Markowski A., red., 1999: Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN. Warszawa.

Rieg-Mas-Rut – Rieger J., Masojć I., Rutkowska K., 2006: Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie. Warszawa.

RiegBras – Rieger J., 2014: Słownictwo polszczyzny gwarowej na Brasławszczyźnie. Warszawa.

SJPDor – Doroszewski W., red., 1958–1969: Słownik języka polskiego. T. 1–11. Warszawa.

SJPSzym – Szymczak M., red., 1978‒1981: Słownik języka polskiego PWN. T. 1–3. Warszawa.

SO – Kubiak-Sokół A., oprac., 2008: Słownik ortograficzny PWN z wymową. Warszawa.

SWJP – Dunaj B., red., 2000: Słownik współczesnego języka polskiego. T. 1–2. Wyd. II. Warszawa.

Literatura

Grzegorczykowa R., Laskowski R., Wróbel H., red., 1984: Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia. Warszawa.

Handke K., 1986/1987: O regionalizmie frekwencyjnym. „Studia Polonistyczne” XIV–XV, s. 71–76.

Karaś H., red. (autorki: Karaś H., Rutkowska K., Geben K., Ušinskienė W.), 2001: Język polski na Kowieńszczyźnie. Historia. Sytuacja socjolingwistyczna. Cechy językowe. Teksty. Warszawa–Wilno.

Klemensiewicz Z., 1999: Historia języka polskiego. Warszawa.

Kurzowa Z., 1993: Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich XVI‒XX w. Warszawa.

Lewaszkiewicz T., 2017: Język powojennych przesiedleńców z Nowogródka i okolicy. Poznań.

Mędelska J., 1999‒2004: Język polski prasy wileńskiej (1945‒1979). T. 1: Wileńska prasa i jej twórcy na tle nowej sytuacji polityczno-społecznej (1999). T. 2: Lata 1945‒1959 (2000). T. 3: Lata 1960‒1979, cz. 1: Fonetyka, słowotwórstwo, fleksja, składnia (2001), cz. 2: Słownictwo, wyrazy (2004). Bydgoszcz.

Nagórko A., 1998: Zarys gramatyki polskiej (ze słowotwórstwem). Warszawa.

Zdaniukiewicz A.A., 1972: Gwara Łopatowszczyzny. Fonetyka, fleksja, słownictwo. Wrocław.

Pobierz

Opublikowane : 2019-12-20


Lewaszkiewicz, T. (2019). Z badań nad językiem piśmiennictwa nowogródzkiego z okresu międzywojennego. Elementy północnokresowe w języku Józefa Żmigrodzkiego. Forum Lingwistyczne, 6(6), 43-59. https://doi.org/10.31261/FL.2019.06.03

Tadeusz Lewaszkiewicz  lewtad@amu.edu.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0676-9841