Prawda/y (w) fotografii. Od obrazu rzeczywistości do rzeczywistości obrazu

(Artykuł w języku polskim)


Abstrakt

Problem “prawdziwości” fotografii zwyczajowo łączono z jej techniczną specyfiką i możliwościami. W głównej mierze chodziło o automatyzm fotografii oraz wnikliwość (dokładność) rejestracji rzeczywistości nieporównywalną z dyspozycjami tradycyjnych mediów obrazowych. Własności te – jak sądzono – determinowały “prawdziwe odwzorowanie” oraz charakterystyczną dla fotografii “zdolność poświadczania autentyczności”. Kryterium tej autentyczności, podobnie jak w dyskursach prawdy, wyznaczała zasada analogii i relacja zdjęcia wobec utrwalanej, pokazywanej rzeczywistości. W niniejszym tekście, inspirowanym kulturalizmem i paninterpretacjonizmem, założenie to zostało zakwestionowane. Nie odnosimy się bowiem do świata jako takiego, ile do sposobu, w jaki świat istnieje dla nas w obrębie pewnych uwarunkowań kulturowych, społecznych, dyskursywnych. W efekcie, również problem prawdy i prawdziwości fotografii konkretyzuje się w interpretacji i poprzez interpretacje. Zawsze w obrębie określonych strategii dyskursywnych oraz racji kulturowych wspólnot interpretacyjnych. Prawda i prawdziwość są zatem nieuchronnie zależne od kontekstu i dyskursywnie warunkowane. Przy tym podmioty interpretujące działają zgodnie z aktualnymi przesądzeniami wspólnot interpretacyjnych, które podzielają i uznają za swoje.


Słowa kluczowe

prawda; fotografia; interpretacja; kontekst; kulturowe wspólnoty interpretacyjne

Bal, Mieke. Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych. Krótki przewodnik, przeł. Maria Bucholc. Warszawa: NCK, 2012.

Barthes, Roland. Światło obrazu. Uwagi o fotografii, przeł. Jacek Trznadel. Warszawa: Aletheia, 1996.

Baudrillard, Jean. “Precesja symulakrów”. W: Postmodernizm. Antologia przekładów, 175–189. Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszczyński, 1998.

Bazin, André. “Ontologia obrazu fotograficznego”. W: Fotospołeczeństwo. Antologia tekstów z socjologii wizualnej, red. Małgorzata Bogunia-Borowska i Piotr Sztompka, 121–426. Kraków: Znak, 2012.

Belting, Hans. Antropologia obrazu. Szkice do nauki o obrazie, przeł. Mariusz Bryl. Kraków: Universitas, 2007.

Benjamin, Walter. Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, przeł. Krystyna Krzemie­niowa i inni. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1996.

Boehm, Gottfried. O obrazach i widzeniu. antologia tekstów, red. Daria Kołacka, przeł. Małgorzata. Łukasiewicz, Anna Pieczyńska-Sulik. Kraków: Universitas, 2014.

Drozdowski, Rafał. “Obrazów nigdy dosyć – pod warunkiem, że nie służą jedynie do oglądania”. Kultura Współczesna 1/76, 2013.

Dziamski, Grzegorz. Kulturoznawstwo, czyli wprowadzenie do kultury ponowoczesnej. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2016.

Eco, Umberto. Nieobecna struktura, przeł. Adam Weinsberg, Paweł Bravo. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1996.

Eco, Umberto. Semiologia życia codziennego, przeł. Piotr Salwa, Joanna Ugniewska. Warszawa: Czytelnik, 1998.

Fish, Stanley. Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. Andrzej Szahaj, przeł. Krzysztof Abriszewski i inni. Kraków: Universitas, 2008.

Foucault, Michel. Archeologia wiedzy, przeł. Andrzej Siemek. Warszawa: PIW, 1977.

Foucault, Michel. Historia seksualności, przeł. Bogdan Ba­nasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski. Warszawa: Czytelnik, 2000.

Foucault, Michel. Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, przeł. Helena Kęszycka. Warszawa: PIW, 1987.

Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, przeł. Bogdan Baran. Kraków: Inter esse, 1993.

Hall, Stuart. “Introduction: Looking and Subjectivity”. W: Visual Culture: The Reader, red. Jessica Evans, Stuart Hall. London: Sage, 1999.

Kalaga, Wojciech. Mgławice dyskursu. Podmiot, tekst, interpretacja. Kraków: Universitas, 2001.

Koczanowicz, Leszek. “Lęk intymności, czyli mówienie prawdy w dobie internetu”. Kultura Współczesna nr 2/101, 2018, 38–50.

Korusiewicz, Maria. “Jak funkcjonuje dzieło sztuki, czyli muzeum według Nelsona Googmanna”. W: Muzeum sztuki. Antologia, 135–145. Kraków: Universitas, 2005.

Kuhn, Thomas. Struktura rewolucji naukowych, przeł. Helena Ostromęcka. Warszawa: PWN, 1968.

Lipski, Andrzej. “Sztuka a rzeczywistość potocznego doświadczenia. Świat artystyczny jako przedmiot analizy socjologicznej”. W: Perspektywy socjologii kultury artystycznej, 8–143. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 1992.

Margolis, Joseph. Czym, w gruncie rzeczy, jest dzieło sztuki? Wykłady z filozofii sztuki, przeł. Wojciech Chojna i inni. Kraków: Universitas, 2004.

Markowski, Michał Paweł. Dzień na Ziemi. Proza podróżna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2014.

Mitchell, William John Thomas. Czego chcą obrazy? Pragnienia przedstawień, życie i miłości obrazów, przeł. Łukasz Zaremba. Warszawa: NCK, 2013.

Mirzoeff, Nicholas. “What is Visual Culture?”. W: The Visual Culture Reader, red. Nicolas Mirzoeff. London–New York: Routledge, 1998.

Olechnicki, Krzysztof. “Łap chwilę… powoli”. Kultura Współczesna nr 1/76, 2013.

Pruś, Jakub. “Teorie prawdy: klasyczna, korespondencyjna i semantyczna — próba uściślenia relacji”. Rocznik Filozoficzny Ignatianum XXIV/2, 2018, 57–83: https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/index.php/rfi.

Rorty, Richard. Obiektywność, relatywizm i prawda, przeł. Janusz Margański. Warszawa: Aletheia, 1999.

Rose, Gillian. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością, przeł. Ewa Klekot. Warszawa: PWN, 2015.

Rosner, Katarzyna. Hermeneutyka jako krytyka kultury. Heidegger – Gadamer – Ricoeur. Warszawa: PIW, 1991.

Rosner, Katarzyna. Narracja, tożsamość i czas. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 2003.

Sontag, Susan. O fotografii, przeł. Sławomir Magala. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, 1986.

Sułkowska, Mariola. Ciało w fotografii”. Kultura Współczesna nr 1–2/23–24, 2000, 105–109: https://www.nck.pl/upload/archiwum_kw_files/artykuly/15._mariola_sulkowska_-_cialo_w_fotografii.pdf.

Szahaj, Andrzej. “Zniewalająca moc kultury” [Przedmowa]. W: Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. Andrzej Szahaj, przeł. Krzysztof Abriszewski i inni, 13–28. Kraków: Universitas, 2008.

Szahaj, Andrzej. “Sławiński o interpretacji. Analiza krytyczna”. Teksty Drugie nr 5/2013, 259–275.

Virilio, Paul. “Maszyna widzenia”, przeł. Barbara Kita. W: Widzieć, myśleć, być. Technologie mediów, red. Andrzej Gwóźdź, 39–62. Kraków: Universitas, 2001.

Welsch, Wofgang. “Na drodze do kultury słyszenia?”, przeł. Krystyna Wilkoszewska. W: Przemoc ikoniczna czy “nowa widzialność”, red. Eugeniusz Wilk, 56–74. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2001.

Witwicki, Władysław. Psychologia, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 1962.

Woleński, Jan. Metamatematyka a epistemologia. Warszawa: PWN, 1993.


Opublikowane : 2020-12-30


SolikR. (2020). Prawda/y (w) fotografii. Od obrazu rzeczywistości do rzeczywistości obrazu. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, 2(41), 11-32. https://doi.org/10.31261/errgo.8026

Ryszard Henryk Solik  RYSZARD.SOLIK@US.EDU.PL
UNIWERSYTET ŚLĄSKI  Polska




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).