Popioły i zbliżenia. Materialność śladów Zagłady w fotografii

(Artykuł w języku polskim)

Anna Chromik
https://orcid.org/0000-0002-7313-0936

Abstrakt

Celem niniejszego tekstu jest ukazanie związku pomiędzy konkretyzacją pamięci o Holokauście i afektywnym oddziaływaniem fotografii oraz eksperymentalnych technik artystycznych wykorzystujących fotografię. Koncentracja na materialności doświadczenia fizycznych śladów Szoa, a także na strukturze i namacalności gestu artystycznego i materiałów użytych w procesie twórczym, może aktywować afektywny potencjał “czującego świadka” czy też “współświadka”, zarówno u artysty, jak i u widza. W tym celu uprzedmiotawiające spojrzenie musi zmienić się w spojrzenie, które dotyka i czuje. Przytoczone w artykule przykłady prac fotograficznych i malarskich uruchamiają ten rodzaj spojrzenia dzięki temu, że sięgają do dotykalnej fizyczności popiołów – zarówno jako figury i tropu, jak i materiału twórczego, a także konkretnego materialnego śladu, który może zostawić swój odcisk na kliszy fotograficznej: są to prace Elżbiety Janickiej z cyklu Miejsca nieparzyste i jedna z fotografii Wojciecha Wilczyka z cyklu Powiększenia. Naznaczając możliwość stworzenia analogii pomiędzy przepracowywaniem traumy w procesie twórczym a inkorporacją popiołów w niefalliczny porządek tworzenia znaczenia, artykuł odnosi się również do stworzonego przez Brachę L. Ettinger pojęcia Transkryptum, zarówno jako teoretycznego konceptu jak i praktyki artystycznej.


Słowa kluczowe

trauma; Zagłada; fotografia; Transkryptum

Chromik, Anna. “Dotyk, rytm i współświadczenie. O afektywnym potencjale materialności i taktylności w twórczości Brachy Ettinger”. Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej nr 23, 2019, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2019/23-sila-kobiet/dotyk-rytm-i- wspolswiadczenie (2.12.2019).

Ettinger, Bracha L. The Matrixial Borderspace, red. Brian Massumi, 123–156. Minneapolis–London: University of Minnesota Press, 2006.

Ettinger, Bracha L. 2016. “Transkryptum: tropienie śladów pamięci z/w/z myślą o Innym”, przeł. Anna Chromik, Anna Kisiel. Narracje o Zagładzie 2, 2016, 103–112.

Ettinger, Bracha L. “Fragilization and Resistance”. Studies in the Maternal nr 1 (2), 2009, https://www.researchgate.net/publication/286320274_%27Fragilization_and_Resistance%27_and_%27Neighborhood_and_Shechina%27 (2.11.2019).

“Inne obrazy Zagłady, Roma Sendyka, Wojciech Wilczyk i Magdalena Zych w rozmowie z Martą Duch-Dyngosz”. Miesięcznik Znak (06/2019), nr 769, 2019, 154–183.

Janicka, Elżbieta. “Hortus Judeorum. Refleksje oddechowo-trawienne na marginesie pracy Miejsce nieparzyste”. W: Imhibition, red. Roman Dziadkiewicz, Ewa Małgorzata Tatar, 99–109. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2006.

Kowalska-Leder, Justyna, Paweł Dobrosielski, Iwona Kurz, Małgorzata Szpakowska, red. Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2017.

Krakowska, Joanna. “Cmentarz”. W: Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, red. Justyna Kowalska-Leder, Paweł Dobrosielski, Iwona Kurz, Małgorzata Szpakowska, 173–194. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2017.

LaCapra, Dominick. “Trauma, Absence, Loss”. Critical Inquiry nr 4, 1999, 696–727.

Mazur, Adam. “Negatywne świadectwo. Fotograficzna konkretyzacja pamięci Holokaustu”. Teksty Drugie nr 5, 2004, 207–213.

“Portrety powietrza. Z Elżbietą Janicką rozmawia Krzysztof Cichoń”. W: Atlas sztuki http://www.atlassztuki.pl/pdf/janicka3.pdf (11.10.2019).

Sendyka, Roma. “Miejsca, które straszą (afekty i nie-miejsca pamięci)”. W: Pamięć i afekty, red. Zofia Budrewicz, Roma Sendyka i Ryszard Nycz, 15–22. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2014.

Sobczak, Kornelia. “Gaz”. W: Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, red. Justyna Kowalska-Leder, Paweł Dobrosielski, Iwona Kurz, Małgorzata Szpakowska, 173–194. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2017.

Szymańska, Izabela. “Sylwia Chutnik o duchach Muranowa”. Gazeta Wyborcza, 10 maja 2012.


Opublikowane : 2020-12-30


ChromikA. (2020). Popioły i zbliżenia. Materialność śladów Zagłady w fotografii. Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura, 2(41), 81-96. https://doi.org/10.31261/errgo.8086

Anna Chromik  anna.chromik@up.krakow.pl
Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie  Polska
https://orcid.org/0000-0002-7313-0936




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).